Hàng triệu người 'phát cuồng' với... tiếng lật giấy, gõ bàn phím
Không khí lễ hội khiến đường phố TP.HCM trở nên rộn ràng, náo nhiệt. Ngày 12.2.2025, cũng là ngày rằm tháng giêng năm Ất Tỵ, gần 1.000 diễn viên, vận động viên tham gia lễ diễu hành nghệ thuật đường phố trong khuôn khổ lễ hội Nguyên Tiêu 2025.Ngày rằm tháng giêng, hay còn gọi là Tết Nguyên Tiêu hay lễ Thượng Nguyên, là một ngày lễ quan trọng của bà con đồng bào dân tộc Hoa. Trong ngày này, người ta thường đến chùa cầu bình an, quây quần và hướng về cội nguồn.Lễ diễu hành không chỉ là dịp để cộng đồng người Hoa sinh sống tại TP.HCM thể hiện tình yêu với văn hóa truyền thống của họ, mà còn thu hút sự chú ý của nhiều du khách quốc tế. Những vị khách nước đã ngoài tỏ ra bất ngờ và thích thú trước không khí lễ hội đặc sắc này. Họ hòa mình vào dòng người đông vui, tham gia các hoạt động cùng người dân địa phương, hay lưu giữ nét văn hoá sống động này qua những khung hình đẹp.Hoạt động diễn ra với các đoàn diễu hành đi qua những tuyến đường như Hải Thượng Lãn Ông, Châu Văn Liêm, Lão Tử, Lương Nhữ Học, Nguyễn Trãi, Trần Xuân Hòa, và kết thúc tại Trung tâm Văn hóa - Thể thao Q.5. Đoàn diễu hành đã mang đến một không gian lễ hội tràn ngập sắc màu và âm thanh. Cùng với đó, hoạt động cũng được đảm bảo an toàn khi có sự túc trực của lực lượng chức năng.Tết Nguyên Tiêu 2025 đánh dấu năm thứ 4 lễ hội này được tổ chức cấp thành phố, với sự phối hợp của Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM cùng UBND các Q.5, 6 và 11. Những hoạt động như lễ diễu hành nghệ thuật đường phố chính là cầu nối, mang lại những trải nghiệm đáng nhớ cho mọi người, góp phần nâng cao giá trị di sản văn hóa của đồng bào người Hoa tại TP.HCM.3 câu chuyện cảm động đang 'gây bão' mạng xã hội
Theo thông tin từ tiến sĩ Võ Thanh Hải, Phó giám đốc thường trực ĐH Duy Tân, 1 trong 5 nhóm ngành nghề có tỷ lệ nhập học cao là xã hội nhân văn và sư phạm. Lý do đây là nhóm ngành liên quan trực tiếp đến sự vận động của xã hội, của quá khứ, hiện tại và tương lai, liên quan trực tiếp đến con người, giúp định hình xã hội phát triển cân bằng. Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 làm thay đổi mọi thứ nhưng mối quan hệ giữa con người với con người vẫn vô cùng quan trọng, không thể thay đổi.Đây là lĩnh vực mà các ngành có tính ổn định rất cao. Lĩnh vực nhân văn luôn nằm trong top 5 nhóm ngành nghề có tỷ lệ nhập học cao. Còn sư phạm cũng là nhóm ngành trọng yếu, chỉ tiêu được xác định theo nhu cầu địa phương, nhà nước có chính sách hỗ trợ học phí và sinh hoạt phí.Các ngành khoa học xã hội nhân văn và sư phạm dễ học nên số lượng đăng ký rất đông. Lĩnh vực này ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào quá trình làm việc rất lớn, dự báo một số ngành nghề trong lĩnh vực này có quy mô lao động hẹp lại. Ví dụ app dạy tiếng Anh do AI dạy. Tuy nhiên nó chỉ ảnh hưởng hiệu suất làm việc chứ không thay thế được vai trò của con người.
Thu nhập giảm, tín dụng cho vay tiêu dùng âm
Ngày 2.3, tin từ Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Cà Mau, đơn vị này đã tống đạt quyết định khởi tố bị can, bắt tạm giam chủ hụi Trần Thúy Hằng (40 tuổi, ngụ TT.Năm Căn, H.Năm Căn, Cà Mau), để điều tra về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản.Theo kết quả điều tra ban đầu, từ năm 2014, Hằng tổ chức chơi hụi để hưởng tiền hoa hồng. Tuy nhiên, từ tháng 5.2021 đến tháng 5.2023, lợi dụng lòng tin của các hụi viên và sự lỏng lẻo trong việc bỏ thăm khui hụi, Hằng tự ý hốt 71 chân hụi, chiếm đoạt số tiền hơn 869 triệu đồng. Ngoài ra, Hằng còn bán khống 50 chân hụi, lừa đảo hơn 545 triệu đồng. Tổng số tiền bị can này chiếm đoạt hơn 1,4 tỉ đồng.Trước đó, ngày 15.8.2024, Cơ quan CSĐT Công an H.Năm Căn đã ra quyết định khởi tố vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản và chuyển hồ sơ cho Công an tỉnh Cà Mau điều tra theo thẩm quyền. Quá trình điều tra, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Cà Mau có đủ căn cứ xác định Hằng có hành vi lừa đảo nên bắt tạm giam để tiếp tục điều tra, làm rõ và xử lý theo quy định pháp luật.
Ngày 24.1, Sở GD-ĐT tỉnh Bà Rịa- Vũng Tàu cho biết đã có báo cáo kết quả khảo sát lần 2 về việc thực hiện triển khai dạy và học 5 ngày/tuần; nghỉ thứ bảy và chủ nhật đối với cấp học THCS, THPT và GDTX trên địa bàn.Theo kết quả khảo sát lần 2, đối với cấp THPT, GDTX; ý kiến cán bộ quản lý đồng ý thực hiện triển khai dạy và học 5 ngày/tuần, nghỉ thứ bảy, chủ nhật là 97,35%; nhân viên 99,08%; giáo viên 90,51%; phụ huynh 83,9% và học sinh 82,87%.Đối với cấp THCS, cán bộ quản lý đồng ý 100%; nhân viên 97,54; giáo viên 92,39%; phụ huynh 71,204% và học sinh 73,612%.Trước đó, từ ngày 23 - 27.12.2024, Sở GD-ĐT tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đã tổ chức khảo sát, lấy ý kiến về việc triển khai dạy học 2 buổi/ngày và sắp xếp nghỉ ngày thứ bảy trong tuần đối với học sinh cấp THCS, THPT, GDTX đến toàn thể cán bộ quản lý, nhân viên, giáo viên, phụ huynh và học sinh trên toàn tỉnh.Theo kết quả khảo sát, phương án nghỉ ngày thứ bảy đã nhận được sự đồng thuận cao của đối tượng khảo sát. Tuy nhiên, theo UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, ngành GD-ĐT và các địa phương tổ chức khảo sát ý kiến về chủ trương này trước khi Bộ GD-ĐT ban hành Thông tư số 29/2024. Do đó, kết quả khảo sát lần thứ nhất không còn phù hợp.Trao đổi với PV Báo Thanh Niên, bà Trần Thị Ngọc Châu, Giám đốc Sở GD-ĐT tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, cho biết, với kết quả khảo sát lần 2, sở đã có văn bản đề nghị UBND tỉnh cho phép ngành GD-ĐT được thực hiện triển khai dạy và học 5 ngày/tuần; nghỉ thứ bảy, chủ nhật đối với cấp học THCS, THPT và GDTX trên địa bàn tỉnh từ học kỳ II năm học 2024-2025.
Học trò Nguyễn Trần Duy Nhất thắng knock-out chỉ sau 50 giây tại AFC 31
Trong khoảng thời gian đó, những trẻ khác ùa chạy đi trốn, nấp đâu đó càng kín càng tốt. Khi đọc đến con số 100 thì trẻ mở mắt ra và bắt đầu đi tìm bạn, ai bị phát hiện đầu tiên là bị thua. Đếm đủ con số như thế, lâu lắm, có trẻ láu cá đọc tắt cho nhanh để khi mình mở mắt ra thì các bạn vẫn chưa kịp trốn. Câu đó như sau: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Thời nhỏ, tôi đã chơi trốn - tìm và nay con tôi cùng trẻ con hàng xóm cũng thế. Năm tháng đi qua, mãi hơn 60 năm sau, nhờ đọc Phan Khôi di cảo - bản thảo chưa đầy đủ (NXB Trí Thức - 2021) do các con của cha đẻ Tình già biên soạn, tôi mới biết chi tiết này: "Trẻ con ta có trò chơi đánh chắt. Dùng những que tre mà đánh, là đánh chắt que; dùng những hòn sỏi mà đánh, là đánh chắt chuyền. Đây không nói cách đánh như thế nào, chỉ nói khi đánh xong một bàn, đếm những que tre hay hòn sỏi đã chiếm được để định ăn thua, thì trẻ con ở Trung và ở Bắc đếm có khác nhau nhưng lại giống nhau ở một chỗ rất lạ. Trẻ con ở miền Trung đếm: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Trẻ con ở miền Bắc đếm: "Một chắt, hai choi, ba chòi, chín chủ, chẵn chục" (tr.216-217).Trò chơi này, sở dĩ gọi chắt/đánh chắt bởi bản thân chắt/hòn chắt có nghĩa là "hòn nhỏ nhỏ như viên đạn" (Đại Nam quấc âm tự vị, 1895), "Một trò chơi của trẻ con, một tay vừa nhặt vừa tung vừa hứng" (Việt Nam tự điển, 1931); hiện nay tên gọi phổ biến là "chuyền thẻ", có nơi còn gọi "đánh nẻ".Rõ ràng, cách đọc tắt trong trò chơi trốn - tìm đã có từ xưa lắm, ít ra đã có trước năm 1958 là năm ông Phan Khôi viết bài này. Ở đây, khi xét về chữ nghĩa ta thấy gì? Muốn thấy gì, trước hết cần phải tìm hiểu nghĩa của các từ đó."Một đôi" thì dễ hiểu rồi, không cần dài dòng gì thêm. "Hai đắn" thì "đắn" là gì? Tự bản thân từ này không có nghĩa, phải đi chung với từ khác, chẳng hạn Truyện Kiều có câu: "Đắn đo cân sắc cân tài/Ép cung cầm nguyệt, thử bài quạt thơ". Kể ra cái lối "mua người" ngày xưa cũng lạ, chẳng những cô ấy có nhan sắc mà còn phải biết "cầm kỳ thi họa đủ mùi ca ngâm" thì càng cao giá.Còn "ba thìn" thì sao? "Thìn" là từ Việt cổ có nghĩa là "sửa sang, răn, giữ", theo Đại Nam quấc âm tự vị (1895), chẳng hạn Thiên Nam ngữ lục có câu: "Thìn lòng tích đức tu nhân/Bụt trời đã biết, quỷ thần đã hay". Về tâm lý con người, không phải bây giờ mà hàng trăm năm trước, cụ Nguyễn Trãi đã nhìn ra:Dắng dỏi bên tai tiếng quản huyền,Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn.Xuân xanh chưa dễ hai phen lại,Thấy cảnh càng thêm tiếc thiếu niên."Nhẫn" nghĩa là đến, cho đến. Chí lý thật, có lúc nghe tiếng sáo, tiếng đàn (quản huyền) trong không gian, cảnh vật mà mình yêu thích ắt khó giữ lòng mà xao động, xao xuyến, rồi cảm thấy tiếc xuân xanh đã qua. Đã qua thời tuổi trẻ. Chỉ còn là cảm xúc bùi ngùi. Sực nghĩ, "Tiếng đưa hiu hắt bên lòng/Buồn ơi! Xa vắng, mênh mông là buồn" của Thế Lữ cũng là lúc nghe Tiếng sáo Thiên Thai nên khiến "Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn" là vậy.Rồi, "chín chăn" nghĩa là gì?Ta thử đặt giả thuyết từ "một đôi" là 2, "hai đắn" là 4, ắt "ba thìn" là 6, vậy "chín chăn" cũng nằm trong cách tính này? Không, "chín chăn" trong ngữ cảnh này chính là chẵn/chín chẵn, do cách phát âm nhanh nên đã lướt bỏ dấu ngã trở thành "chăn". Chẵn là trọn, đủ, không lẻ, không thừa, không thiếu, đủ cặp, không so le, còn có cách nói chẵn chòi, chẵn bon. "Chín chăn" xác định, quả quyết chính xác là 9. Suy luận này hợp lý bởi kết thúc câu này là "chẵn chục" tức là 10. Theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ, "chục" là tiếng Việt chuyển gốc Hán-Việt: "Chục: số vật mười món, hoặc có hơn (tùy vùng) < thốc (sum họp, một bụi - giọng Quảng Đông: chục)". Ca dao có câu: Bảy với ba, anh kêu rằng một chụcTam tứ lục, anh tính cửu chươngBảy cộng ba đúng là 10, là chục. Cách gọi "chẵn chục" đến nay vẫn còn phổ biến, còn gọi chục trơn, chục chẵn. Dù biết chắc là vậy nhưng chắc gì chục là 10?Ta có thể kiểm chứng trong đời thường lẫn tác phẩm văn học, chẳng hạn, khi viết Bảy ngày trong Đồng Tháp Mười, nhà văn Nguyễn Hiến Lê có kể khi đến "Tân An, một châu thành nằm ở ven Đồng Tháp", lúc đi chỗ ăn sáng: "Anh Bình nhất định lựa tiệm ở gần chợ vì anh vốn ưa cảnh náo nhiệt, thích nhìn người ta đi lại, mua bán. Anh mua một trái dưa hấu và một chục quít, ngạc nhiên lắm khi thấy cô hàng đếm cho anh mười hai trái. Anh cầm hai trái trả lại: "- Cô đưa thừa cho tôi. Tôi mua có một chục thôi mà". Cô hàng nghe giọng là lạ của anh, mỉm cười, đẩy hai trái quít về phía anh: "- Thầy mua một chục thì tôi đếm một chục đó". Anh Bình chẳng hiểu gì cả, tôi phải giảng: "- Ở miền này trái cây như quít, mận thì một chục là mười hai trái. Có tỉnh một chục mười bốn hay mười sáu kia". "- Lạ nhỉ! Một chục mười sáu trái. Thế thì có ông thánh hiểu".Chi tiết này đã phản ánh tính cách rộng rãi, hào phóng của người miền Nam. Anh Bình ngạc nhiên là phải bởi anh từ ngoài Bắc vào, không sinh sống nơi này.Với các phân tích, dẫn chứng vừa nêu, tóm lại, ta vẫn không hiểu rõ nghĩa các từ liên quan đến số đếm trong trò chơi của con trẻ ngày xưa. Không những thế, ta còn còn ngắc ngứ với bài đồng dao này: "Mồng một lưỡi trai/Mồng hai lá lúa/Mồng ba câu liêm/Mồng bốn lưỡi liềm/Mồng năm liềm giật/Mồng sáu thật trăng/Mười rằm trăng náu/Mười sáu trăng treo/Mười bảy sảy giường chiếu/Mười tám rám trấu/Mười chín đụn dịn/Hăm mươi giấc tốt/Hăm mốt nửa đêm…". Với câu "Mười chín đụn địn", có bản ghi "đụn dịn". Bài đồng dao này mô tả hình thù mặt trăng qua các ngày, đại khái, đêm 17 trăng lên vào lúc người ta "sảy giường chiếu" là chuẩn bị ngủ, đêm 18 trăng mọc là lúc lửa ủ trong bếp đã "rám trấu"... Thế, đêm 19 "đụn địn/đụn dịn" thì hiểu thế nào đây?Chịu. Từ "chịu" này, ta lặp lại một lần nữa khi nghe đến từ "đí địn". Trong tập sách Người Việt nói tiếng Việt (NXB TH TP.HCM - 2023), nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Thọ cho biết văn cảnh xuất hiện của từ này: "Chuyện rằng có một chị vợ cực đoảng. Một hôm anh chồng bắt được một con ba ba, giao cho vợ làm bếp rồi đi làm đồng, bụng chắc mẩm chiều về có mồi ngon sẽ rủ bạn lai rai vài xị đế. Chị vợ thả con ba ba vào nồi, bỏ thêm vào đó vài ngọn rau mùng tơi rồi bắc lên nấu trên bếp củi. Trong khi chị lúi húi vo gạo thì con ba ba thấy nước nóng lên, nó bèn bò ra khỏi nồi rồi đi mất. Chị vợ đoảng vo gạo xong, mở vung nồi canh xem thử. Chị ta lấy đũa khoắng, nhận ra rau mùng tơi vẫn chưa kịp chín, nhưng ba ba đâu thì chẳng thấy. Chị ta cứ bần thần ngẫm nghĩ hồi lâu, rồi đi đến kết luận: "Mùng tơi chưa chín, đí địn đã tan".Dám nói rằng, những từ vừa nêu ra chẳng ai có thể giải thích nổi nghĩa của nó. Riêng cách nói về số đếm trong trò chơi đánh chắt, ta còn thắc mắc vì sao ở miền Trung, từ "3/ba thìn" lại nhảy qua "9/chín chăn", cũng như ở miền Bắc từ "3/ba chòi" lại vọt đến "9/chín chủ"? Cách nói này hoàn toàn không ngẫu nhiên mà đã vận dụng, phổ biến trong tục ngữ, ca dao, thí dụ: "Thằng Bờm có cái quạt mo/Phú ông xin đổi ba bò, chín trâu", "Ba bể chín châu", "Ba bị chín quai mười hai con mắt"… Ông Phan Khôi thừa nhận: "Tôi nghĩ mãi mà không hiểu". Rồi ông nêu ý kiến: "Hoặc giả câu trẻ con nói đó có cái lý gì sâu kín về số học hay toán học mà mình không biết. Còn như bảo thứ đó trẻ con bạ đâu nói đấy, hơi đâu mà tìm hiểu cho mệt trí, thì tôi không dám" (SĐD, tr.217).Bạn cũng nghĩ thế chăng?Vâng, tôi cũng nghĩ thế. Và xét ra trong ngày xuân ngày tết, chúng ta cùng bàn về vài từ "bí hiểm" đâu phải không có ích khi cùng tìm về tiếng Việt.