Dân Hồng Ngự - khẳng khái, nghĩa tình
Trong khoảng thời gian đó, những trẻ khác ùa chạy đi trốn, nấp đâu đó càng kín càng tốt. Khi đọc đến con số 100 thì trẻ mở mắt ra và bắt đầu đi tìm bạn, ai bị phát hiện đầu tiên là bị thua. Đếm đủ con số như thế, lâu lắm, có trẻ láu cá đọc tắt cho nhanh để khi mình mở mắt ra thì các bạn vẫn chưa kịp trốn. Câu đó như sau: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Thời nhỏ, tôi đã chơi trốn - tìm và nay con tôi cùng trẻ con hàng xóm cũng thế. Năm tháng đi qua, mãi hơn 60 năm sau, nhờ đọc Phan Khôi di cảo - bản thảo chưa đầy đủ (NXB Trí Thức - 2021) do các con của cha đẻ Tình già biên soạn, tôi mới biết chi tiết này: "Trẻ con ta có trò chơi đánh chắt. Dùng những que tre mà đánh, là đánh chắt que; dùng những hòn sỏi mà đánh, là đánh chắt chuyền. Đây không nói cách đánh như thế nào, chỉ nói khi đánh xong một bàn, đếm những que tre hay hòn sỏi đã chiếm được để định ăn thua, thì trẻ con ở Trung và ở Bắc đếm có khác nhau nhưng lại giống nhau ở một chỗ rất lạ. Trẻ con ở miền Trung đếm: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Trẻ con ở miền Bắc đếm: "Một chắt, hai choi, ba chòi, chín chủ, chẵn chục" (tr.216-217).Trò chơi này, sở dĩ gọi chắt/đánh chắt bởi bản thân chắt/hòn chắt có nghĩa là "hòn nhỏ nhỏ như viên đạn" (Đại Nam quấc âm tự vị, 1895), "Một trò chơi của trẻ con, một tay vừa nhặt vừa tung vừa hứng" (Việt Nam tự điển, 1931); hiện nay tên gọi phổ biến là "chuyền thẻ", có nơi còn gọi "đánh nẻ".Rõ ràng, cách đọc tắt trong trò chơi trốn - tìm đã có từ xưa lắm, ít ra đã có trước năm 1958 là năm ông Phan Khôi viết bài này. Ở đây, khi xét về chữ nghĩa ta thấy gì? Muốn thấy gì, trước hết cần phải tìm hiểu nghĩa của các từ đó."Một đôi" thì dễ hiểu rồi, không cần dài dòng gì thêm. "Hai đắn" thì "đắn" là gì? Tự bản thân từ này không có nghĩa, phải đi chung với từ khác, chẳng hạn Truyện Kiều có câu: "Đắn đo cân sắc cân tài/Ép cung cầm nguyệt, thử bài quạt thơ". Kể ra cái lối "mua người" ngày xưa cũng lạ, chẳng những cô ấy có nhan sắc mà còn phải biết "cầm kỳ thi họa đủ mùi ca ngâm" thì càng cao giá.Còn "ba thìn" thì sao? "Thìn" là từ Việt cổ có nghĩa là "sửa sang, răn, giữ", theo Đại Nam quấc âm tự vị (1895), chẳng hạn Thiên Nam ngữ lục có câu: "Thìn lòng tích đức tu nhân/Bụt trời đã biết, quỷ thần đã hay". Về tâm lý con người, không phải bây giờ mà hàng trăm năm trước, cụ Nguyễn Trãi đã nhìn ra:Dắng dỏi bên tai tiếng quản huyền,Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn.Xuân xanh chưa dễ hai phen lại,Thấy cảnh càng thêm tiếc thiếu niên."Nhẫn" nghĩa là đến, cho đến. Chí lý thật, có lúc nghe tiếng sáo, tiếng đàn (quản huyền) trong không gian, cảnh vật mà mình yêu thích ắt khó giữ lòng mà xao động, xao xuyến, rồi cảm thấy tiếc xuân xanh đã qua. Đã qua thời tuổi trẻ. Chỉ còn là cảm xúc bùi ngùi. Sực nghĩ, "Tiếng đưa hiu hắt bên lòng/Buồn ơi! Xa vắng, mênh mông là buồn" của Thế Lữ cũng là lúc nghe Tiếng sáo Thiên Thai nên khiến "Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn" là vậy.Rồi, "chín chăn" nghĩa là gì?Ta thử đặt giả thuyết từ "một đôi" là 2, "hai đắn" là 4, ắt "ba thìn" là 6, vậy "chín chăn" cũng nằm trong cách tính này? Không, "chín chăn" trong ngữ cảnh này chính là chẵn/chín chẵn, do cách phát âm nhanh nên đã lướt bỏ dấu ngã trở thành "chăn". Chẵn là trọn, đủ, không lẻ, không thừa, không thiếu, đủ cặp, không so le, còn có cách nói chẵn chòi, chẵn bon. "Chín chăn" xác định, quả quyết chính xác là 9. Suy luận này hợp lý bởi kết thúc câu này là "chẵn chục" tức là 10. Theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ, "chục" là tiếng Việt chuyển gốc Hán-Việt: "Chục: số vật mười món, hoặc có hơn (tùy vùng) < thốc (sum họp, một bụi - giọng Quảng Đông: chục)". Ca dao có câu: Bảy với ba, anh kêu rằng một chụcTam tứ lục, anh tính cửu chươngBảy cộng ba đúng là 10, là chục. Cách gọi "chẵn chục" đến nay vẫn còn phổ biến, còn gọi chục trơn, chục chẵn. Dù biết chắc là vậy nhưng chắc gì chục là 10?Ta có thể kiểm chứng trong đời thường lẫn tác phẩm văn học, chẳng hạn, khi viết Bảy ngày trong Đồng Tháp Mười, nhà văn Nguyễn Hiến Lê có kể khi đến "Tân An, một châu thành nằm ở ven Đồng Tháp", lúc đi chỗ ăn sáng: "Anh Bình nhất định lựa tiệm ở gần chợ vì anh vốn ưa cảnh náo nhiệt, thích nhìn người ta đi lại, mua bán. Anh mua một trái dưa hấu và một chục quít, ngạc nhiên lắm khi thấy cô hàng đếm cho anh mười hai trái. Anh cầm hai trái trả lại: "- Cô đưa thừa cho tôi. Tôi mua có một chục thôi mà". Cô hàng nghe giọng là lạ của anh, mỉm cười, đẩy hai trái quít về phía anh: "- Thầy mua một chục thì tôi đếm một chục đó". Anh Bình chẳng hiểu gì cả, tôi phải giảng: "- Ở miền này trái cây như quít, mận thì một chục là mười hai trái. Có tỉnh một chục mười bốn hay mười sáu kia". "- Lạ nhỉ! Một chục mười sáu trái. Thế thì có ông thánh hiểu".Chi tiết này đã phản ánh tính cách rộng rãi, hào phóng của người miền Nam. Anh Bình ngạc nhiên là phải bởi anh từ ngoài Bắc vào, không sinh sống nơi này.Với các phân tích, dẫn chứng vừa nêu, tóm lại, ta vẫn không hiểu rõ nghĩa các từ liên quan đến số đếm trong trò chơi của con trẻ ngày xưa. Không những thế, ta còn còn ngắc ngứ với bài đồng dao này: "Mồng một lưỡi trai/Mồng hai lá lúa/Mồng ba câu liêm/Mồng bốn lưỡi liềm/Mồng năm liềm giật/Mồng sáu thật trăng/Mười rằm trăng náu/Mười sáu trăng treo/Mười bảy sảy giường chiếu/Mười tám rám trấu/Mười chín đụn dịn/Hăm mươi giấc tốt/Hăm mốt nửa đêm…". Với câu "Mười chín đụn địn", có bản ghi "đụn dịn". Bài đồng dao này mô tả hình thù mặt trăng qua các ngày, đại khái, đêm 17 trăng lên vào lúc người ta "sảy giường chiếu" là chuẩn bị ngủ, đêm 18 trăng mọc là lúc lửa ủ trong bếp đã "rám trấu"... Thế, đêm 19 "đụn địn/đụn dịn" thì hiểu thế nào đây?Chịu. Từ "chịu" này, ta lặp lại một lần nữa khi nghe đến từ "đí địn". Trong tập sách Người Việt nói tiếng Việt (NXB TH TP.HCM - 2023), nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Thọ cho biết văn cảnh xuất hiện của từ này: "Chuyện rằng có một chị vợ cực đoảng. Một hôm anh chồng bắt được một con ba ba, giao cho vợ làm bếp rồi đi làm đồng, bụng chắc mẩm chiều về có mồi ngon sẽ rủ bạn lai rai vài xị đế. Chị vợ thả con ba ba vào nồi, bỏ thêm vào đó vài ngọn rau mùng tơi rồi bắc lên nấu trên bếp củi. Trong khi chị lúi húi vo gạo thì con ba ba thấy nước nóng lên, nó bèn bò ra khỏi nồi rồi đi mất. Chị vợ đoảng vo gạo xong, mở vung nồi canh xem thử. Chị ta lấy đũa khoắng, nhận ra rau mùng tơi vẫn chưa kịp chín, nhưng ba ba đâu thì chẳng thấy. Chị ta cứ bần thần ngẫm nghĩ hồi lâu, rồi đi đến kết luận: "Mùng tơi chưa chín, đí địn đã tan".Dám nói rằng, những từ vừa nêu ra chẳng ai có thể giải thích nổi nghĩa của nó. Riêng cách nói về số đếm trong trò chơi đánh chắt, ta còn thắc mắc vì sao ở miền Trung, từ "3/ba thìn" lại nhảy qua "9/chín chăn", cũng như ở miền Bắc từ "3/ba chòi" lại vọt đến "9/chín chủ"? Cách nói này hoàn toàn không ngẫu nhiên mà đã vận dụng, phổ biến trong tục ngữ, ca dao, thí dụ: "Thằng Bờm có cái quạt mo/Phú ông xin đổi ba bò, chín trâu", "Ba bể chín châu", "Ba bị chín quai mười hai con mắt"… Ông Phan Khôi thừa nhận: "Tôi nghĩ mãi mà không hiểu". Rồi ông nêu ý kiến: "Hoặc giả câu trẻ con nói đó có cái lý gì sâu kín về số học hay toán học mà mình không biết. Còn như bảo thứ đó trẻ con bạ đâu nói đấy, hơi đâu mà tìm hiểu cho mệt trí, thì tôi không dám" (SĐD, tr.217).Bạn cũng nghĩ thế chăng?Vâng, tôi cũng nghĩ thế. Và xét ra trong ngày xuân ngày tết, chúng ta cùng bàn về vài từ "bí hiểm" đâu phải không có ích khi cùng tìm về tiếng Việt.'Hoa hậu bolero' Trần Mỹ Ngọc ra sao sau khi lấy chồng doanh nhân?
Color Man (quý ông đa sắc) chính là biệt danh của cựu MC Đỗ Văn Bửu Điền, sinh năm 1969, quê Bến Tre. Ông từng là biên tập viên kỳ cựu của Đài Truyền hình TP.HCM. Bên cạnh đó, Color Man còn được biết đến là "ông trùm giải trí", người đứng sau ánh hào quang của các gameshow truyền hình ăn khách khu vực phía Nam. Nhiều chương trình do Color Man và công ty Điền Quân đứng ra sản xuất như Thách thức danh hài, Giọng ải giọng ai, Dấu ấn huyền thoại, Thiên đường ẩm thực, Hát mãi ước mơ... từng làm mưa làm gió trên sóng truyền hình. Tuy nhiên, những năm qua, cái tên Điều Quân gần như biến mất khỏi thị trường nhà sản xuất các chương trình truyền hình giải trí. Color Man cũng chuyển hướng làm YouTuber và kinh doanh một số sản phẩm. Mới đây, trong một livestream trên kênh YouTube cá nhân, Color Man chia sẻ nhiều khán giả vẫn liên tục nhắn tin hỏi về thời điểm các chương trình của Điền Quân trở lại. Chính vì thế, ông lên livestream để trò chuyện, chia sẻ về cuộc sống hiện tại đến những người quan tâm mình. "Bà con đang rất trông mong các chương trình của Điền Quân trở lại vì rất giải trí, phù hợp cho cả gia đình xem, nhiều chương trình rất nhân văn. Họ chờ đợi nhưng 6 năm qua vẫn chưa trở lại. Tôi biết tất cả quý khán giả yêu thương đều mong muốn Color Man sớm vượt qua nghịch cảnh và trở lại với những chương trình và dự án ý nghĩa. Tôi rất cảm động vì điều đó", Color Man chia sẻ.Ông tiếp tục: "Từ lúc tôi bắt đầu làm các chương trình giải trí, tôi chưa bao giờ nghĩ tới hào quang. Cái tôi và ê kíp luôn nghĩ đến là phải làm mới các chương trình. Ví dụ, chương trình Thách thức danh hài, Hát mãi ước mơ… mùa 1 đã hay rồi thì mùa 2 phải làm sao cho mới, sáng tạo, tìm câu chuyện, màu sắc mới. Cứ bước sang mùa mới là tôi rất áp lực, chứ không quan tâm đến việc làm sao để nổi tiếng, hào quang gì cả". "Ông trùm giải trí" sinh năm 1969 tiết lộ công ty đang cố gắng tìm cách sản xuất trở lại các chương trình. Color Man cho biết bản thân có rất nhiều ý tưởng hay, nhưng vì thiếu tài chính nên chưa thể thực hiện. Ông cho hay: "Tôi vẫn còn nhiều ý tưởng kịch bản chương trình hay, có chương trình mới và chương trình cũ. Tuy nhiên, vì không có tài chính nên đành "đóng băng" tất cả. Ví dụ như chi phí sản xuất chương trình Thách thức danh hài khoảng 1 triệu đô. Nhiều người còn đề nghị sẽ ủng hộ, tặng tiền để tôi làm lại. Tôi rất biết ơn và trân trọng tình cảm của mọi người, nhưng tôi không thể nhận một cách đơn giản như vậy được. Tôi không dám nhận tiền mà sẽ tìm cách khác, tìm nhà tài trợ để chương trình trở lại".Khi chuyển sang làm YouTube, Color Man chia sẻ nhờ việc kết nối với khán giả qua các kênh mạng xã hội giúp mình có thêm nhiều ý tưởng cho công việc. Ông xem kênh YouTube của mình như nhật ký cuộc sống, nơi chia sẻ những câu chuyện tích cực, những trải nghiệm trong công sống, ẩm thựa, địa danh... đến những người yêu mến mình. Tuy nhiên, gần nửa năm qua, doanh nhân 6X cũng không đăng tải video mới vì quá bận rộn kinh doanh. Ông thừa nhận công việc kinh doanh cũng gặp không ít khó khăn, một số cửa hàng phải đóng cửa tạm ngừng do thiếu nguồn tài chính. "Tôi kinh doanh bánh mì, may mắn được mọi người thương và ủng hộ. Nhưng tôi không chuẩn bị sẵn dòng tiền, không có đủ lực sản xuất nên bị đứt giữa chừng. Chắc sắp tới đây, tôi chỉ làm nhỏ lẻ, kiếm sống qua ngày thôi chứ không dám làm lớn. Hy vọng trong năm 2025, tôi sẽ trở lại bằng cách này hoặc bằng cách khác. Không chỉ là nội dung, những chương trình mà còn có các dự án riêng mà tôi đang ấp ủ", Color Man bày tỏ.
Thường cảm thấy lạnh sau khi tập thể dục, có nguy hiểm không?
Sau khi Petrolimex thoái toàn bộ vốn, Ngân hàng TMCP Xăng dầu Petrolimex (PG Bank) chính thức đổi tên thương mại thành Ngân hàng TMCP Thịnh vượng và Phát triển (PGBank).
Trong bối cảnh đó, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai đồng bộ các công cụ chính sách tiền tệ để góp phần quan trọng trong ổn định kinh tế vi mô, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
8 đội tranh tài vòng chung kết giải bóng đá 7 người vô địch quốc gia 2023
Cục khảo sát địa chất Mỹ (USGS) cho biết trận động đất xảy ra vào lúc 18 giờ 23 ngày 8.2 theo giờ địa phương, cách Honduras hơn 30 km về phía bắc.Đài CNN đưa tin dựa trên dữ liệu có sẵn, Puerto Rico và Quần đảo Virgin thuộc Mỹ có nguy cơ xảy ra sóng thần, khi mực nước biển dao động và dòng hải lưu mạnh có thể gây nguy hiểm dọc theo bờ biển, bãi biển, trong bến cảng và vùng nước ven biển. Theo Trung tâm cảnh báo sóng thần quốc gia Mỹ (NTWC), mực nước biển dâng cao nguy hiểm và dòng hải lưu mạnh có thể bắt đầu ở 2 vùng lãnh thổ trên vào khoảng gần 21 giờ ngày 8.2. Người dân ở Puerto Rico và Quần đảo Virgin được khuyến cáo di chuyển ra khỏi bãi biển và tránh xa các bến cảng, bến du thuyền. Theo Hãng AP, NTWC cho biết không có khả năng xảy ra sóng thần.Trung tâm cảnh báo sóng thần Thái Bình Dương đã phát cảnh báo sóng thần nguy hiểm đối với những khu vực nằm trong phạm vi gần 1.000 km tính từ tâm chấn, trong đó bao gồm nhiều quốc gia Trung Mỹ. Theo thông tin ban đầu từ USGS, trận động đất xảy ra ở độ sâu nông. Nguyên nhân xảy ra động đất mạnh nói trên đang được nghiên cứu, trong khi các cơ quan thời tiết tiếp tục theo sát để đánh giá mối đe dọa sóng thần.Trận động đất đáng chú ý trong những năm gần đây tại khu vực Caribe là vào tháng 8.2021, khi động đất 7,2 độ Richter tại Haiti đã khiến hơn 2.000 người thiệt mạng và hơn 12.00 người bị thương, 130.000 ngôi nhà bị phá hủy, theo Quỹ nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF).
