Việt Nam tăng tốc giao thông xanh
Trong khoảng thời gian đó, những trẻ khác ùa chạy đi trốn, nấp đâu đó càng kín càng tốt. Khi đọc đến con số 100 thì trẻ mở mắt ra và bắt đầu đi tìm bạn, ai bị phát hiện đầu tiên là bị thua. Đếm đủ con số như thế, lâu lắm, có trẻ láu cá đọc tắt cho nhanh để khi mình mở mắt ra thì các bạn vẫn chưa kịp trốn. Câu đó như sau: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Thời nhỏ, tôi đã chơi trốn - tìm và nay con tôi cùng trẻ con hàng xóm cũng thế. Năm tháng đi qua, mãi hơn 60 năm sau, nhờ đọc Phan Khôi di cảo - bản thảo chưa đầy đủ (NXB Trí Thức - 2021) do các con của cha đẻ Tình già biên soạn, tôi mới biết chi tiết này: "Trẻ con ta có trò chơi đánh chắt. Dùng những que tre mà đánh, là đánh chắt que; dùng những hòn sỏi mà đánh, là đánh chắt chuyền. Đây không nói cách đánh như thế nào, chỉ nói khi đánh xong một bàn, đếm những que tre hay hòn sỏi đã chiếm được để định ăn thua, thì trẻ con ở Trung và ở Bắc đếm có khác nhau nhưng lại giống nhau ở một chỗ rất lạ. Trẻ con ở miền Trung đếm: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Trẻ con ở miền Bắc đếm: "Một chắt, hai choi, ba chòi, chín chủ, chẵn chục" (tr.216-217).Trò chơi này, sở dĩ gọi chắt/đánh chắt bởi bản thân chắt/hòn chắt có nghĩa là "hòn nhỏ nhỏ như viên đạn" (Đại Nam quấc âm tự vị, 1895), "Một trò chơi của trẻ con, một tay vừa nhặt vừa tung vừa hứng" (Việt Nam tự điển, 1931); hiện nay tên gọi phổ biến là "chuyền thẻ", có nơi còn gọi "đánh nẻ".Rõ ràng, cách đọc tắt trong trò chơi trốn - tìm đã có từ xưa lắm, ít ra đã có trước năm 1958 là năm ông Phan Khôi viết bài này. Ở đây, khi xét về chữ nghĩa ta thấy gì? Muốn thấy gì, trước hết cần phải tìm hiểu nghĩa của các từ đó."Một đôi" thì dễ hiểu rồi, không cần dài dòng gì thêm. "Hai đắn" thì "đắn" là gì? Tự bản thân từ này không có nghĩa, phải đi chung với từ khác, chẳng hạn Truyện Kiều có câu: "Đắn đo cân sắc cân tài/Ép cung cầm nguyệt, thử bài quạt thơ". Kể ra cái lối "mua người" ngày xưa cũng lạ, chẳng những cô ấy có nhan sắc mà còn phải biết "cầm kỳ thi họa đủ mùi ca ngâm" thì càng cao giá.Còn "ba thìn" thì sao? "Thìn" là từ Việt cổ có nghĩa là "sửa sang, răn, giữ", theo Đại Nam quấc âm tự vị (1895), chẳng hạn Thiên Nam ngữ lục có câu: "Thìn lòng tích đức tu nhân/Bụt trời đã biết, quỷ thần đã hay". Về tâm lý con người, không phải bây giờ mà hàng trăm năm trước, cụ Nguyễn Trãi đã nhìn ra:Dắng dỏi bên tai tiếng quản huyền,Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn.Xuân xanh chưa dễ hai phen lại,Thấy cảnh càng thêm tiếc thiếu niên."Nhẫn" nghĩa là đến, cho đến. Chí lý thật, có lúc nghe tiếng sáo, tiếng đàn (quản huyền) trong không gian, cảnh vật mà mình yêu thích ắt khó giữ lòng mà xao động, xao xuyến, rồi cảm thấy tiếc xuân xanh đã qua. Đã qua thời tuổi trẻ. Chỉ còn là cảm xúc bùi ngùi. Sực nghĩ, "Tiếng đưa hiu hắt bên lòng/Buồn ơi! Xa vắng, mênh mông là buồn" của Thế Lữ cũng là lúc nghe Tiếng sáo Thiên Thai nên khiến "Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn" là vậy.Rồi, "chín chăn" nghĩa là gì?Ta thử đặt giả thuyết từ "một đôi" là 2, "hai đắn" là 4, ắt "ba thìn" là 6, vậy "chín chăn" cũng nằm trong cách tính này? Không, "chín chăn" trong ngữ cảnh này chính là chẵn/chín chẵn, do cách phát âm nhanh nên đã lướt bỏ dấu ngã trở thành "chăn". Chẵn là trọn, đủ, không lẻ, không thừa, không thiếu, đủ cặp, không so le, còn có cách nói chẵn chòi, chẵn bon. "Chín chăn" xác định, quả quyết chính xác là 9. Suy luận này hợp lý bởi kết thúc câu này là "chẵn chục" tức là 10. Theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ, "chục" là tiếng Việt chuyển gốc Hán-Việt: "Chục: số vật mười món, hoặc có hơn (tùy vùng) < thốc (sum họp, một bụi - giọng Quảng Đông: chục)". Ca dao có câu: Bảy với ba, anh kêu rằng một chụcTam tứ lục, anh tính cửu chươngBảy cộng ba đúng là 10, là chục. Cách gọi "chẵn chục" đến nay vẫn còn phổ biến, còn gọi chục trơn, chục chẵn. Dù biết chắc là vậy nhưng chắc gì chục là 10?Ta có thể kiểm chứng trong đời thường lẫn tác phẩm văn học, chẳng hạn, khi viết Bảy ngày trong Đồng Tháp Mười, nhà văn Nguyễn Hiến Lê có kể khi đến "Tân An, một châu thành nằm ở ven Đồng Tháp", lúc đi chỗ ăn sáng: "Anh Bình nhất định lựa tiệm ở gần chợ vì anh vốn ưa cảnh náo nhiệt, thích nhìn người ta đi lại, mua bán. Anh mua một trái dưa hấu và một chục quít, ngạc nhiên lắm khi thấy cô hàng đếm cho anh mười hai trái. Anh cầm hai trái trả lại: "- Cô đưa thừa cho tôi. Tôi mua có một chục thôi mà". Cô hàng nghe giọng là lạ của anh, mỉm cười, đẩy hai trái quít về phía anh: "- Thầy mua một chục thì tôi đếm một chục đó". Anh Bình chẳng hiểu gì cả, tôi phải giảng: "- Ở miền này trái cây như quít, mận thì một chục là mười hai trái. Có tỉnh một chục mười bốn hay mười sáu kia". "- Lạ nhỉ! Một chục mười sáu trái. Thế thì có ông thánh hiểu".Chi tiết này đã phản ánh tính cách rộng rãi, hào phóng của người miền Nam. Anh Bình ngạc nhiên là phải bởi anh từ ngoài Bắc vào, không sinh sống nơi này.Với các phân tích, dẫn chứng vừa nêu, tóm lại, ta vẫn không hiểu rõ nghĩa các từ liên quan đến số đếm trong trò chơi của con trẻ ngày xưa. Không những thế, ta còn còn ngắc ngứ với bài đồng dao này: "Mồng một lưỡi trai/Mồng hai lá lúa/Mồng ba câu liêm/Mồng bốn lưỡi liềm/Mồng năm liềm giật/Mồng sáu thật trăng/Mười rằm trăng náu/Mười sáu trăng treo/Mười bảy sảy giường chiếu/Mười tám rám trấu/Mười chín đụn dịn/Hăm mươi giấc tốt/Hăm mốt nửa đêm…". Với câu "Mười chín đụn địn", có bản ghi "đụn dịn". Bài đồng dao này mô tả hình thù mặt trăng qua các ngày, đại khái, đêm 17 trăng lên vào lúc người ta "sảy giường chiếu" là chuẩn bị ngủ, đêm 18 trăng mọc là lúc lửa ủ trong bếp đã "rám trấu"... Thế, đêm 19 "đụn địn/đụn dịn" thì hiểu thế nào đây?Chịu. Từ "chịu" này, ta lặp lại một lần nữa khi nghe đến từ "đí địn". Trong tập sách Người Việt nói tiếng Việt (NXB TH TP.HCM - 2023), nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Thọ cho biết văn cảnh xuất hiện của từ này: "Chuyện rằng có một chị vợ cực đoảng. Một hôm anh chồng bắt được một con ba ba, giao cho vợ làm bếp rồi đi làm đồng, bụng chắc mẩm chiều về có mồi ngon sẽ rủ bạn lai rai vài xị đế. Chị vợ thả con ba ba vào nồi, bỏ thêm vào đó vài ngọn rau mùng tơi rồi bắc lên nấu trên bếp củi. Trong khi chị lúi húi vo gạo thì con ba ba thấy nước nóng lên, nó bèn bò ra khỏi nồi rồi đi mất. Chị vợ đoảng vo gạo xong, mở vung nồi canh xem thử. Chị ta lấy đũa khoắng, nhận ra rau mùng tơi vẫn chưa kịp chín, nhưng ba ba đâu thì chẳng thấy. Chị ta cứ bần thần ngẫm nghĩ hồi lâu, rồi đi đến kết luận: "Mùng tơi chưa chín, đí địn đã tan".Dám nói rằng, những từ vừa nêu ra chẳng ai có thể giải thích nổi nghĩa của nó. Riêng cách nói về số đếm trong trò chơi đánh chắt, ta còn thắc mắc vì sao ở miền Trung, từ "3/ba thìn" lại nhảy qua "9/chín chăn", cũng như ở miền Bắc từ "3/ba chòi" lại vọt đến "9/chín chủ"? Cách nói này hoàn toàn không ngẫu nhiên mà đã vận dụng, phổ biến trong tục ngữ, ca dao, thí dụ: "Thằng Bờm có cái quạt mo/Phú ông xin đổi ba bò, chín trâu", "Ba bể chín châu", "Ba bị chín quai mười hai con mắt"… Ông Phan Khôi thừa nhận: "Tôi nghĩ mãi mà không hiểu". Rồi ông nêu ý kiến: "Hoặc giả câu trẻ con nói đó có cái lý gì sâu kín về số học hay toán học mà mình không biết. Còn như bảo thứ đó trẻ con bạ đâu nói đấy, hơi đâu mà tìm hiểu cho mệt trí, thì tôi không dám" (SĐD, tr.217).Bạn cũng nghĩ thế chăng?Vâng, tôi cũng nghĩ thế. Và xét ra trong ngày xuân ngày tết, chúng ta cùng bàn về vài từ "bí hiểm" đâu phải không có ích khi cùng tìm về tiếng Việt.Bí thư thứ nhất T.Ư Đoàn thăm thanh niên tình nguyện hỗ trợ thi tốt nghiệp THPT
Tỉ phú Bill Gates (69 tuổi) vừa chia sẻ về khoảng thời gian ông dành cho Jeffrey Epstein, gọi mối quan hệ này là "một sai lầm lớn".Trong một cuộc phỏng vấn với tờ The Wall Street Journal xuất bản ngày 24.1, cựu CEO của Microsoft đã nói về những cuộc gặp gỡ của ông với tội phạm tình dục Jeffrey Epstein."Nhìn lại, tôi thật ngu ngốc khi dành thời gian cho anh ấy. Tôi cứ nghĩ mối quan hệ này giúp mình tham gia thêm các hoạt động từ thiện về sức khỏe toàn cầu. Trên thực tế, điều đó không xảy ra mà là một sai lầm lớn"¸ Bill Gates nói với The Wall Street Journal. Bill Gates nói thêm rằng những tranh cãi nảy sinh từ cuộc gặp gỡ nhà tài chính tai tiếng - người đã tự tử ở tuổi 66 vào tháng 8.2019 trong khi chờ xét xử về tội âm mưu và buôn bán tình dục - khiến ông ngày càng mệt mỏi trong việc xây dựng các mối quan hệ.Trước đó, vào năm 2023, tờ The Wall Street Journal đưa tin Epstein đã đe dọa sẽ vạch trần Bill Gates vì cáo buộc có quan hệ tình cảm với một phụ nữ chơi bài bridge (người Nga) vào năm 2017 trong thời gian vị tỉ phú vẫn đang chung sống với vợ cũ là Melinda French Gates.Vào thời điểm đó, tờ báo đưa tin rằng Epstein đã không thuyết phục được ông tham gia vào một quỹ từ thiện mà không bao giờ thành hiện thực. Epstein gửi email cho Gates vào năm 2017, yêu cầu được hoàn lại số tiền ông đã chi để đưa cho người chơi bài bridge là Mila Antonova để dạy lập trình phần mềm. Theo tờ báo, tin nhắn này dường như cũng ám chỉ đến việc Epstein có thể vạch trần quan hệ "ngoài luồng" của Gates nếu mối quan hệ giữa hai người không được duy trì. Tuy nhiên tờ báo đưa tin rằng không có khoản thanh toán nào được thực hiện.Người phát ngôn của Bill Gates nói với tờ People vào thời điểm đó: "Ông Gates gặp Epstein chỉ vì mục đích từ thiện. Sau nhiều lần không thể thuyết phục Bill Gates vượt ra ngoài những vấn đề này, Epstein đã cố gắng lợi dụng mối quan hệ trong quá khứ để đe dọa vị tỉ phú nhưng không thành công"."Ông Gates chưa bao giờ có bất kỳ giao dịch tài chính nào với Epstein. Như Bill Gates từng nói trước đây, việc gặp Epstein là một sai lầm", người phát ngôn nói thêm.Một nguồn tin xác nhận với tờ People vào năm 2021 rằng các cuộc gặp gỡ của hai người này cũng được cho là đã gây ra rạn nứt giữa Bill và Melinda. Người trong cuộc cho biết các cuộc gặp gỡ của Bill với kẻ phạm tội tình dục đã bị kết án khiến Melinda (60 tuổi) cực kỳ khó chịu trong nhiều năm.Mặc dù Bill Gates đã nói với The Wall Street Journal vào thời điểm đó ông không có "bất kỳ mối quan hệ kinh doanh hay tình bạn nào" với Epstein. Theo tờ Times, bắt đầu từ năm 2011, hai người đã gặp nhau nhiều lần để thảo luận về đề xuất của Epstein nhằm giúp quyên góp cho Quỹ Bill và Melinda Gates. Tuy nhiên những nỗ lực gây quỹ này không thành hiện thực.Xuất hiện trên chương trình Anderson Cooper 360 của CNN năm 2021, Bill Gates đề cập đến mối quan hệ trong quá khứ của mình với Epstein: "Đó là một sai lầm lớn khi dành thời gian cho Epstein, để anh ta có được sự tín nhiệm. Rất nhiều người khác cũng ở trong hoàn cảnh mắc sai lầm như tôi".
Nguyên nhân ngành y tỷ lệ 'chọi' không cao nhưng khó vào
Ngày 3.1.2025, theo nguồn tin của PV Thanh Niên, Cơ quan CSĐT Công an H.Trần Văn Thời đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắt tạm giam Cao Văn Nghiệp, Phó trưởng phòng Dân tộc huyện này, để điều tra về hành vi dâm ô nữ sinh lớp 10.Theo thông tin ban đầu, khai với cơ quan công an, bị can Nghiệp cho biết gia đình mình có nhà trọ cho thuê tháng và nữ sinh lớp 10 quê H.Ngọc Hiển (Cà Mau) đến thuê trọ để đi học. Cuối tháng 12.2024, khi kiểm tra ống nước phòng trọ của nữ sinh, bị can đã có hành vi dâm ô 2 lần đối với nữ sinh này.Sau đó, nữ sinh này điện thoại cho gia đình và gia đình trình báo đến công an. Vào cuộc điều tra, Cơ quan CSĐT tiến hành bắt tạm giam bị can Nghiệp.Hiện, UBND H.Trần Văn Thời đã có quyết định tạm đình chỉ chức vụ Phó trưởng phòng Dân tộc huyện đối với ông Cao Văn Nghiệp. Đồng thời đang hoàn thiện thủ tục để tạm đình chỉ sinh hoạt Đảng đối với bị can có hành vi dâm ô nữ sinh.
Mỡ bụng là lớp mỡ dưới da, tuy không quá nguy hiểm nhưng khi tích tụ nhiều vẫn ảnh hưởng sức khỏe. Đáng lo ngại hơn, người có nhiều mỡ bụng dễ tích mỡ nội tạng – loại mỡ bao quanh cơ quan nội tạng, làm tăng nguy cơ tim mạch, tiểu đường, huyết áp cao, gan nhiễm mỡ và nhiều bệnh khác, theo chuyên trang sức khỏe HealthlineĐể giảm mỡ bụng và mỡ nội tạng hiệu quả, bạn có thể thực hiện 4 bài tập sau đây. Các bài tập này sẽ giúp bạn giảm mỡ bụng nhanh chóng, cải thiện vóc dáng và nâng cao sức khỏe.
Trao tiền bạn đọc hỗ trợ gia đình chị Y Khổ
Anh Toàn cho biết có những đêm mất ngủ thì anh lại lên sân thượng thụ phấn cho cây vào lúc 2 - 3 giờ sáng. Vì làm trong ngành y nên công việc của anh Toàn rất bận, lại phải phụ vợ chăm sóc 3 con nhỏ. Ấy vậy mà cứ có thời gian là ông bố trẻ lại lên sân thượng để chăm cây. Anh Toàn kể có hôm chỉ ngủ được 3 - 4 tiếng đồng hồ nhưng vẫn phải tranh thủ lên thăm vườn rồi mới yên tâm đi làm.
