Nhận định bóng đá, Chelsea vs Zenit (2 giờ ngày 15.9): Nhà vô địch đang hưng phấn
Trong khoảng thời gian đó, những trẻ khác ùa chạy đi trốn, nấp đâu đó càng kín càng tốt. Khi đọc đến con số 100 thì trẻ mở mắt ra và bắt đầu đi tìm bạn, ai bị phát hiện đầu tiên là bị thua. Đếm đủ con số như thế, lâu lắm, có trẻ láu cá đọc tắt cho nhanh để khi mình mở mắt ra thì các bạn vẫn chưa kịp trốn. Câu đó như sau: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Thời nhỏ, tôi đã chơi trốn - tìm và nay con tôi cùng trẻ con hàng xóm cũng thế. Năm tháng đi qua, mãi hơn 60 năm sau, nhờ đọc Phan Khôi di cảo - bản thảo chưa đầy đủ (NXB Trí Thức - 2021) do các con của cha đẻ Tình già biên soạn, tôi mới biết chi tiết này: "Trẻ con ta có trò chơi đánh chắt. Dùng những que tre mà đánh, là đánh chắt que; dùng những hòn sỏi mà đánh, là đánh chắt chuyền. Đây không nói cách đánh như thế nào, chỉ nói khi đánh xong một bàn, đếm những que tre hay hòn sỏi đã chiếm được để định ăn thua, thì trẻ con ở Trung và ở Bắc đếm có khác nhau nhưng lại giống nhau ở một chỗ rất lạ. Trẻ con ở miền Trung đếm: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Trẻ con ở miền Bắc đếm: "Một chắt, hai choi, ba chòi, chín chủ, chẵn chục" (tr.216-217).Trò chơi này, sở dĩ gọi chắt/đánh chắt bởi bản thân chắt/hòn chắt có nghĩa là "hòn nhỏ nhỏ như viên đạn" (Đại Nam quấc âm tự vị, 1895), "Một trò chơi của trẻ con, một tay vừa nhặt vừa tung vừa hứng" (Việt Nam tự điển, 1931); hiện nay tên gọi phổ biến là "chuyền thẻ", có nơi còn gọi "đánh nẻ".Rõ ràng, cách đọc tắt trong trò chơi trốn - tìm đã có từ xưa lắm, ít ra đã có trước năm 1958 là năm ông Phan Khôi viết bài này. Ở đây, khi xét về chữ nghĩa ta thấy gì? Muốn thấy gì, trước hết cần phải tìm hiểu nghĩa của các từ đó."Một đôi" thì dễ hiểu rồi, không cần dài dòng gì thêm. "Hai đắn" thì "đắn" là gì? Tự bản thân từ này không có nghĩa, phải đi chung với từ khác, chẳng hạn Truyện Kiều có câu: "Đắn đo cân sắc cân tài/Ép cung cầm nguyệt, thử bài quạt thơ". Kể ra cái lối "mua người" ngày xưa cũng lạ, chẳng những cô ấy có nhan sắc mà còn phải biết "cầm kỳ thi họa đủ mùi ca ngâm" thì càng cao giá.Còn "ba thìn" thì sao? "Thìn" là từ Việt cổ có nghĩa là "sửa sang, răn, giữ", theo Đại Nam quấc âm tự vị (1895), chẳng hạn Thiên Nam ngữ lục có câu: "Thìn lòng tích đức tu nhân/Bụt trời đã biết, quỷ thần đã hay". Về tâm lý con người, không phải bây giờ mà hàng trăm năm trước, cụ Nguyễn Trãi đã nhìn ra:Dắng dỏi bên tai tiếng quản huyền,Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn.Xuân xanh chưa dễ hai phen lại,Thấy cảnh càng thêm tiếc thiếu niên."Nhẫn" nghĩa là đến, cho đến. Chí lý thật, có lúc nghe tiếng sáo, tiếng đàn (quản huyền) trong không gian, cảnh vật mà mình yêu thích ắt khó giữ lòng mà xao động, xao xuyến, rồi cảm thấy tiếc xuân xanh đã qua. Đã qua thời tuổi trẻ. Chỉ còn là cảm xúc bùi ngùi. Sực nghĩ, "Tiếng đưa hiu hắt bên lòng/Buồn ơi! Xa vắng, mênh mông là buồn" của Thế Lữ cũng là lúc nghe Tiếng sáo Thiên Thai nên khiến "Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn" là vậy.Rồi, "chín chăn" nghĩa là gì?Ta thử đặt giả thuyết từ "một đôi" là 2, "hai đắn" là 4, ắt "ba thìn" là 6, vậy "chín chăn" cũng nằm trong cách tính này? Không, "chín chăn" trong ngữ cảnh này chính là chẵn/chín chẵn, do cách phát âm nhanh nên đã lướt bỏ dấu ngã trở thành "chăn". Chẵn là trọn, đủ, không lẻ, không thừa, không thiếu, đủ cặp, không so le, còn có cách nói chẵn chòi, chẵn bon. "Chín chăn" xác định, quả quyết chính xác là 9. Suy luận này hợp lý bởi kết thúc câu này là "chẵn chục" tức là 10. Theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ, "chục" là tiếng Việt chuyển gốc Hán-Việt: "Chục: số vật mười món, hoặc có hơn (tùy vùng) < thốc (sum họp, một bụi - giọng Quảng Đông: chục)". Ca dao có câu: Bảy với ba, anh kêu rằng một chụcTam tứ lục, anh tính cửu chươngBảy cộng ba đúng là 10, là chục. Cách gọi "chẵn chục" đến nay vẫn còn phổ biến, còn gọi chục trơn, chục chẵn. Dù biết chắc là vậy nhưng chắc gì chục là 10?Ta có thể kiểm chứng trong đời thường lẫn tác phẩm văn học, chẳng hạn, khi viết Bảy ngày trong Đồng Tháp Mười, nhà văn Nguyễn Hiến Lê có kể khi đến "Tân An, một châu thành nằm ở ven Đồng Tháp", lúc đi chỗ ăn sáng: "Anh Bình nhất định lựa tiệm ở gần chợ vì anh vốn ưa cảnh náo nhiệt, thích nhìn người ta đi lại, mua bán. Anh mua một trái dưa hấu và một chục quít, ngạc nhiên lắm khi thấy cô hàng đếm cho anh mười hai trái. Anh cầm hai trái trả lại: "- Cô đưa thừa cho tôi. Tôi mua có một chục thôi mà". Cô hàng nghe giọng là lạ của anh, mỉm cười, đẩy hai trái quít về phía anh: "- Thầy mua một chục thì tôi đếm một chục đó". Anh Bình chẳng hiểu gì cả, tôi phải giảng: "- Ở miền này trái cây như quít, mận thì một chục là mười hai trái. Có tỉnh một chục mười bốn hay mười sáu kia". "- Lạ nhỉ! Một chục mười sáu trái. Thế thì có ông thánh hiểu".Chi tiết này đã phản ánh tính cách rộng rãi, hào phóng của người miền Nam. Anh Bình ngạc nhiên là phải bởi anh từ ngoài Bắc vào, không sinh sống nơi này.Với các phân tích, dẫn chứng vừa nêu, tóm lại, ta vẫn không hiểu rõ nghĩa các từ liên quan đến số đếm trong trò chơi của con trẻ ngày xưa. Không những thế, ta còn còn ngắc ngứ với bài đồng dao này: "Mồng một lưỡi trai/Mồng hai lá lúa/Mồng ba câu liêm/Mồng bốn lưỡi liềm/Mồng năm liềm giật/Mồng sáu thật trăng/Mười rằm trăng náu/Mười sáu trăng treo/Mười bảy sảy giường chiếu/Mười tám rám trấu/Mười chín đụn dịn/Hăm mươi giấc tốt/Hăm mốt nửa đêm…". Với câu "Mười chín đụn địn", có bản ghi "đụn dịn". Bài đồng dao này mô tả hình thù mặt trăng qua các ngày, đại khái, đêm 17 trăng lên vào lúc người ta "sảy giường chiếu" là chuẩn bị ngủ, đêm 18 trăng mọc là lúc lửa ủ trong bếp đã "rám trấu"... Thế, đêm 19 "đụn địn/đụn dịn" thì hiểu thế nào đây?Chịu. Từ "chịu" này, ta lặp lại một lần nữa khi nghe đến từ "đí địn". Trong tập sách Người Việt nói tiếng Việt (NXB TH TP.HCM - 2023), nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Thọ cho biết văn cảnh xuất hiện của từ này: "Chuyện rằng có một chị vợ cực đoảng. Một hôm anh chồng bắt được một con ba ba, giao cho vợ làm bếp rồi đi làm đồng, bụng chắc mẩm chiều về có mồi ngon sẽ rủ bạn lai rai vài xị đế. Chị vợ thả con ba ba vào nồi, bỏ thêm vào đó vài ngọn rau mùng tơi rồi bắc lên nấu trên bếp củi. Trong khi chị lúi húi vo gạo thì con ba ba thấy nước nóng lên, nó bèn bò ra khỏi nồi rồi đi mất. Chị vợ đoảng vo gạo xong, mở vung nồi canh xem thử. Chị ta lấy đũa khoắng, nhận ra rau mùng tơi vẫn chưa kịp chín, nhưng ba ba đâu thì chẳng thấy. Chị ta cứ bần thần ngẫm nghĩ hồi lâu, rồi đi đến kết luận: "Mùng tơi chưa chín, đí địn đã tan".Dám nói rằng, những từ vừa nêu ra chẳng ai có thể giải thích nổi nghĩa của nó. Riêng cách nói về số đếm trong trò chơi đánh chắt, ta còn thắc mắc vì sao ở miền Trung, từ "3/ba thìn" lại nhảy qua "9/chín chăn", cũng như ở miền Bắc từ "3/ba chòi" lại vọt đến "9/chín chủ"? Cách nói này hoàn toàn không ngẫu nhiên mà đã vận dụng, phổ biến trong tục ngữ, ca dao, thí dụ: "Thằng Bờm có cái quạt mo/Phú ông xin đổi ba bò, chín trâu", "Ba bể chín châu", "Ba bị chín quai mười hai con mắt"… Ông Phan Khôi thừa nhận: "Tôi nghĩ mãi mà không hiểu". Rồi ông nêu ý kiến: "Hoặc giả câu trẻ con nói đó có cái lý gì sâu kín về số học hay toán học mà mình không biết. Còn như bảo thứ đó trẻ con bạ đâu nói đấy, hơi đâu mà tìm hiểu cho mệt trí, thì tôi không dám" (SĐD, tr.217).Bạn cũng nghĩ thế chăng?Vâng, tôi cũng nghĩ thế. Và xét ra trong ngày xuân ngày tết, chúng ta cùng bàn về vài từ "bí hiểm" đâu phải không có ích khi cùng tìm về tiếng Việt.Học sinh tử vong sau giờ thể dục: Nguyên nhân có thể đến từ đâu?
Tờ The Guardian ngày 6.2 đưa tin một bác sĩ tại thành phố Aosta (Ý) đang bị điều tra sau khi dùng máy CT tại bệnh viện để chụp cho mèo cưng của mình và còn tiến hành phẫu thuật để cứu mạng con vật.Bác sĩ Gianluca Fanelli đưa mèo Athena đến Bệnh viện Umberto Parini, nơi ông làm quản lý đơn vị X-quang, sau khi con vật bị ngã từ mái nhà. "Nó đang vào thời khắc sinh tử. Tôi biết rằng mình chỉ có thể cứu nó nếu can thiệp nhanh", theo vị bác sĩ. "Cô" mèo Athena đã được chụp CT nhanh trước khi được bác sĩ Fanelli tiến hành phẫu thuật tràn khí màng phổi tại phòng chụp mạch máu của đơn vị.Athena sống sót sau tai nạn, nhưng cơ quan y tế địa phương tiến hành một cuộc điều tra nội bộ và chuyển vụ việc cho các công tố viên ở Aosta. Bác sĩ Fanelli hiện đối diện cáo buộc lãng phí tiền công quỹ và tước đoạt các dịch vụ thiết yếu của bệnh nhân.Để bào chữa cho mình, bác sĩ Fanelli cho biết ông đã sử dụng thiết bị của bệnh viện sau giờ làm việc, khi tất cả các lần chụp X-quang theo lịch trình trong ngày đã hoàn tất và không có bệnh nhân nào khác được đặt lịch xét nghiệm khẩn cấp.Athena đã rơi từ tầng 6 của tòa nhà nơi nó sinh sống và là một trong 5 con mèo hoang mà ông Fanelli đã "giải cứu khỏi đường phố và thoát khỏi những điều kiện khắc nghiệt"."Tôi xin lỗi nếu tất cả những điều này dẫn đến vi phạm các quy tắc", ông nói, đồng thời nói thêm rằng ông sẵn sàng hoàn trả cho bệnh viện nếu hành động trên gây tốn kém."Là một bác sĩ có nghĩa là thực hiện một nhiệm vụ. Động lực chính là sự sống chảy trong mắt những ai giao phó bản thân cho sự chăm sóc của bạn. Và sự sống này chảy trong mọi sinh vật sống. Nếu con mèo của tôi chết, tôi sẽ không bao giờ có thể tha thứ cho bản thân, đặc biệt là vì các con tôi rất yêu quý nó", theo ông Fanelli.Vợ của bác sĩ này là bà Nicoletta Spelgatti, một thượng nghị sĩ thuộc đảng Lega, nói rằng "chồng tôi đã cứu một mạng, chỉ có vậy thôi".
Trang trại trái cây 'chuẩn quốc tế' giữa đại ngàn
Theo The Hill, động thái trên của Tổng thống Trump diễn ra trong bối cảnh tỉ phú Elon Musk và một số thành viên đảng Cộng hòa kêu gọi tiến hành đánh giá và rà soát cơ sở này."Tôi thực sự sẽ tham gia chuyến đi này. Cả đời tôi đã nghe về Fort Knox. Đó là nơi cất giữ vàng. Chúng ta đang có chút lo lắng. Tôi muốn tìm hiểu rõ ràng... Tôi sẽ kiểm tra xem còn vàng ở đó không. Có ai đã đánh cắp vàng ở Fort Knox chưa?", ông Trump nói với các thống đốc đảng Cộng hòa trong một buổi tiếp đón tại Washington.Trước đó, tỉ phú giàu nhất thế giới Elon Musk với sự ủng hộ của các thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa như Rand Paul và Mike Lee, đã kêu gọi kiểm tra Fort Knox. Loạt bài viết xuất hiện tràn lan trên mạng xã hội chưa được kiểm chứng rõ ràng rằng vàng trong kho của Mỹ đã biến mất.Gần đây, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Fort Knox được kiểm toán hằng năm và "tất cả vàng đều có trong kho và được ghi chép lại". Fort Knox đã lưu trữ vàng dự trữ của đất nước trong nhiều thập niên. Đây cũng là nơi tổ chức sự kiện huấn luyện quân sự lớn nhất hàng năm của lục quân Mỹ vào mỗi mùa hè.Theo Hãng AP, Fort Knox được bảo mật kỹ càng. Chỉ có một vài người hiểu được cấu trúc và nội dung bên trong cơ sở này. Tuy nhiên, không một cá nhân nào nắm được mọi quy trình để mở kho vàng. Fort Knox được xây dựng vào năm 1936 với 453 m3 đá granit, 3.211 m3 bê tông, 750 tấn thép gia cố và 670 tấn thép kết cấu. Cơ sở này được bảo vệ nghiêm ngặt.Theo Sở đúc tiền Mỹ, hiện có 147,3 triệu ounce vàng nằm tại Fort Knox, chiếm khoảng một nửa lượng vàng mà Bộ Tài chính quản lý. Với mức giá vàng hiện tại, kho vàng tại Fort Knox có thể trị giá lên tới 426,3 tỉ USD.
Đến năm 1930, để làm cho danh hiệu "Long Hải thần nữ bảo an chính trực, nương nương chi thần" thêm phần rạng rỡ, ngư dân Long Hải dời miếu Cô lên núi Kỳ Vân. Đây cũng là nơi Dinh Cô tọa lạc đến ngày nay.
Cách rửa mặt sau khi nâng mũi
Ông Vũ Nam Hà, đại diện nhãn hàng Nestlé Milo chia sẻ: "Chúng tôi rất vui mừng khi được đồng hành cùng giải đấu U.11, tạo cơ hội cho các cầu thủ trẻ có cơ hội tỏa sáng. Chứng kiến niềm vui của em đến tham gia thi đấu, chúng tôi càng có thêm động lực trên hành trình giúp thế hệ trẻ Việt Nam xây dựng ý chí thông qua việc tập luyện và theo đuổi đam mê thể thao. Giải đấu hứa hẹn sẽ tiếp tục là sân chơi bổ ích mang đến cơ hội bồi dưỡng các tài năng trẻ ở lứa tuổi nhi đồng, tạo tiền đề cho thế hệ cầu thủ Việt Nam vươn xa ở khu vực và quốc tế".
