Nhật trình kể chuyện: Những mối duyên cộng hưởng
Tổ tiên luôn hiện diện qua bài vị - bát hương trên bàn thờ, để chứng nhận thành tựu và giám sát sự sai sót của con cháu. Trước bàn thờ, việc hiếu sẽ trợ lực cho tư tưởng giáo dục khuyến thiện và răn ác, rất nhân văn. Trong nhân sinh quan truyền thống Huế, tổ tiên được "về nhà" trong ngày giỗ và ngày tết. Con cháu phải chu toàn việc phụng dưỡng và kỵ chạp, coi sóc lăng mộ để thực hiện nghĩa vụ thứ hai của chữ hiếu là không để người nhà bị đói cơm rách áo (2 nghĩa vụ còn lại của "tam đại hiếu" là nối dõi và không để người nhà bị coi thường).Sau ngày ông Táo về trời 23 tháng chạp âm lịch, người ta lo dọn dẹp nhà cửa, bàn thờ, thay cát bát nhang và chuẩn bị phẩm vật dâng cúng. Đến khi xong mọi việc hành chính, đồng áng…, thường là ngày 29, 30 tháng chạp, gia đình cúng tất niên để tạ ơn thổ thần, tổ tiên đã phò trợ gia đạo trong năm và mời tổ tiên về ngự trên bàn thờ ăn tết. Đó là thời gian tĩnh lặng, con cháu trở về sum vầy trước tổ tiên nên mâm cúng tất niên càng thiêng liêng. Người phụ nữ dành hết tâm sức, nguồn lực của gia đình để trước cúng (tổ tiên), sau cấp (con cháu hưởng lộc), theo tinh thần tùy gia phong (nhiều ít, tùy gia cảnh), phải lễ bạc lòng thành.Trên nền tảng nông nghiệp lúa nước truyền thống nói chung là nghèo, từ làng xã đến triều đình, tiền nhân đã triết lý hóa mâm cỗ theo hướng Sẻn (dè sẻn) mà Sang (sang trọng), phải Hòa (hài hòa) và Hóa (đa dạng, biến hóa), làm cho chuyện ẩm thực càng thêm nhiều ý nghĩa: ngon về vị giác; lành về dược lý; hài hòa về dinh dưỡng, chất liệu, màu sắc, bối cảnh; trang trọng thiêng liêng về không gian, chủ thể và khách thể; cẩn thận, tỉ mỉ trong cách thể hiện… Như món nem công chả phượng trong "bát trân" ở chốn cung nội, thực sự được làm từ công, phượng với sự cẩn trọng, tinh tế, an toàn tối ưu theo điển chế triều đình. Đấy như là "bản gốc", nhưng cũng có nhiều "phiên bản" khác nữa, cứ giảm dần, trong đời sống hoàng thân quốc thích, quan lại quý tộc thượng lưu, thay thế bằng gà rừng và trong dân gian là gà nhà, chim…; kể cả làm theo lối chay với nguyên liệu phù chúc, khuôn đậu, nấm, trái mít, sa kê, vả, thậm chí là cả cùi mít vốn là một thứ bỏ đi. Đa dạng, biến hóa, tinh tế, sang trọng chính là vậy.Mâm cúng tất niên ở cố đô Huế hội tụ món ăn từ nhiều chất liệu: thịt (gia súc, gia cầm, tự nhiên), thủy hải sản (từ sông, đầm phá, biển) và hệ thảo mộc (rau, củ, quả); được chế biến theo phương thức không sử dụng nhiệt (ăn sống, ăn gỏi, lên men, muối), có sử dụng nhiệt (tái, chín) như chiên, chưng, hầm, hấp, hon, kho, luộc, nấu, nướng, quay, tiềm, thấu, tái, um, xào…Trên mâm cúng, tô canh, tô hầm được bài trí ở giữa theo lối thủy tụ/tụ thủy, giúp định vị các món có nước xung quanh, rồi tới các món khô với thịt cá; ngoài cùng là các món xào, trộn. Hệ nước chấm, nước xốt, nước lèo đa dạng cho từng món ăn cụ thể, với sự điểm tô của gia vị nhiều màu sắc: tỏi, tiêu, ớt, hành, ngò, boa rô… Lại có ớt xanh, ớt chín đỏ, để nguyên trái hay xắt nhỏ, giã nát; tỏi nguyên củ hay lột từng tép, hoặc xắt nhỏ, để trên những đĩa nhỏ với danh xưng là phẩm vị. Gia đình càng có điều kiện thì mâm cỗ càng thịnh soạn, cầu kỳ, điển hình ở chốn cung đình. Từ năm 1793, J.Barrow trong tác phẩm Một chuyến du hành đến xứ Nam Hà 1792 - 1793 đã thấy phong cách ăn uống của người Huế rất độc đáo. Bởi người Trung Hoa thường bày hết bát đĩa trên bàn, còn người Huế không chỉ bày kín mặt bàn mà còn chồng xếp bát đĩa lên nhau ba bốn lớp, tới hơn 200 cái, rất thịnh soạn và tinh tế.Sau tất niên, tổ tiên "ở lại", con cháu chu toàn chuyện cơm nước trên bàn thờ, biểu tượng hóa thành hệ bánh (chưng, tày, tét, lọc, in, tổ), mứt, dưa cải, dưa món, dầm (thịt, rau, quả) cùng nhiều hoa, quả… Còn lại tùy tâm, tùy sức, con cháu có thể làm mâm cỗ hay đơn giản ăn gì cúng nấy bởi nhu cầu dinh dưỡng ngày tết không cao và tránh lãng phí. Cái nhỏ nhắn, tinh tế rất thiết thực là vậy.Cho nên, mâm cúng tất niên là phong phú nhất, hội tụ kết nối hai cõi âm dương, giúp bồi bổ gia phong, gắn liền hiếu - trung xuyên suốt, giúp ổn định nền tảng xã hội. Mạch nguồn thiêng liêng đó cần được duy trì, xiển dương trong bối cảnh hiện nay, khởi đầu từ chuyện mâm cơm, mâm cúng.Ẩm thực Huế càng ngon, càng ý nghĩa hơn với mâm cúng tất niên, mở ra ngày tết xứ Huế, để Huế xứng danh với "kinh đô ẩm thực". Bóng dáng người đàn ông và người phụ nữ trong gia đình cũng "rạch ròi", được định vị rõ. Thuở xưa, người đàn ông thành danh ngoài xã hội, chu toàn chữ hiếu, chữ trung cũng nhờ hậu phương vững chãi với những nội tướng phía sau lo nhà cửa, ruộng vườn, thờ cúng tổ tiên, phụng dưỡng ông bà cha mẹ, dưỡng dục con cháu. Cái bếp phía đông phòng đỏ lửa, trang bếp thắp hương thường xuyên, kết nối bát hương trên bàn thờ, là hương hỏa, lo cho mâm cơm (hằng ngày) và mâm cúng (kỵ, chạp, tết nhất, sóc vọng) luôn tinh sạch, ngon, lành và trang trọng nhất.Bàn thờ tết xứ Huế được bài trí mang khát vọng an khang, phồn thực. Ngoài mâm cỗ, còn có nếp là tinh hoa trời đất ban cho, với nhiều dưỡng chất, kết dính (xôi, bánh chưng, bánh tét…); có chè, mứt bánh là vị ngọt trời ban. Hoa ở bên trái (đông) tượng trưng cho người phụ nữ với khát vọng đơm bông. Quả ở bên phải (tây) tượng trưng cho người đàn ông, được kết trái với tâm điểm là nải chuối, cho thấy sự chuyển hóa từ màu xanh dần sang vàng, chín đen. Bên trên là những trái trong vườn nhà, ưu tiên loại nhiều hạt (mãng cầu, lựu, dưa hấu, ổi, cam…) với khát vọng sản sinh mãnh liệt.Đâu rồi lứa U.16 Việt Nam chơi rực lửa 2 năm trước?
Ở trận ra quân tại giải bóng đá Thanh Niên sinh viên Việt Nam lần III - 2025 cúp THACO (TNSV THACO cup 2025), đội Trường ĐH Quy Nhơn thi đấu tốt, nhưng không thể tận dụng triệt để các cơ hội để ghi bàn. Tân binh của giải đấu đành nhận thất bại với tỷ số 0-1 trước nhà cựu vô địch ĐH Huế. “Sau khi để thua trận đầu trước đội ĐH Huế, chúng tôi buộc phải giành chiến thắng tại lượt 2, khi gặp đội Trường ĐH Trà Vinh. Do đó, chúng tôi đã nhập cuộc với quyết tâm rất cao để giành một chiến thắng, thì mới có cơ hội đi tiếp”, HLV trưởng Thái Bình Thuận của đội Trường ĐH Quy Nhơn chia sẻ.Đội Trường ĐH Quy Nhơn chơi tốc độ, đẩy cao đội hình lên tấn công ngay từ đầu khi chạm trán đội Trường ĐH Trà Vinh vào chiều 4.3. Chung cuộc, đoàn quân của HLV Thái Bình Thuận đã đạt được mục đích, khi giành chiến thắng 3-1 trước đội Trường ĐH Quy Nhơn. Lần lượt, Dương Trí Trường (phút thứ 5), Sen Senmeuang (phút 40+2), Trương Gia Huy (phút 70) là những cái tên đã ghi bàn, mang về 3 điểm cho đội Trường ĐH Quy Nhơn.Trong đó, Sen Senmeuang là sinh viên người Lào, đang theo học tại Trường ĐH Quy Nhơn. Đáng chú ý, Sen Senmeuang chính là “ngoại binh” đầu tiên ghi bàn tại vòng chung kết giải bóng đá TNSV THACO cup 2025.Trong 3 mùa tổ chức, giải bóng đá Thanh Niên sinh viên Việt Nam chứng kiến nhiều cầu thủ “ngoại binh” người Lào, Campuchia dự giải. Cầu thủ ghi bàn đầu tiên tại giải Thanh Niên sinh viên Việt Nam (ở trận đầu tiên của mùa I - năm 2023) cũng là một sinh viên người Lào, đó là Vilay Sayyalath của đội Học viện Hàng không Việt Nam.Chiến thắng trước đội Trường ĐH Trà Vinh giúp đội Trường ĐH Quy Nhơn thắp sáng lại hy vọng đi tiếp tại vòng chung kết, sau khi để thua đội ĐH Huế ở lượt trận đầu. Nhưng ngoài kết quả, HLV Thái Bình Thuận vẫn chưa hài lòng về lối chơi của các cầu thủ đội Trường ĐH Quy Nhơn.“Các cầu thủ còn khá non kinh nghiệm khi mới lần đầu dự giải, dẫn đến chưa phân bổ thể lực một cách hợp lý. Chúng tôi chơi tốt trong hiệp 1, nhưng khi đối thủ hừng lên trong đầu hiệp 2 thì lại không thể kiểm soát thế trận, bị cuốn theo lối chơi của đội Trường ĐH Trà Vinh và hệ quả là bị thủng lưới. Ban huấn luyện và các cầu thủ vẫn còn nhiều việc phải làm để cải thiện trong thời gian tới”, HLV Thái Bình Thuận đánh giá.Ở lượt trận cuối bảng A, đội Trường ĐH Quy Nhơn sẽ chạm trán với đội Trường ĐH Tôn Đức Thắng. Đây cũng là trận đấu quyết định cho tấm vé đi tiếp của thầy trò HLV Nguyễn Đình Long. HLV Bình Thuận khẳng định: “Đội Trường ĐH Tôn Đức Thắng có lợi thế sân nhà, quen mặt sân và có đông đảo khán giả sát cánh cổ vũ. Họ chơi khá gắn kết và sở hữu trong đội hình nhiều cầu thủ có thể hình tốt. Tuy nhiên, chúng tôi muốn đi tiếp vào vòng trong và mục tiêu là phải có điểm ở trận cuối vòng bảng”.
Đường hư hỏng nặng, nguy hiểm
Đội Trường ĐH RMIT đã có khởi đầu khá tốt tại vòng loại khu vực TP.HCM, giải bóng đá Thanh Niên sinh viên Việt Nam lần III - 2025 cúp THACO. Ở trận ra quân gặp đội Trường ĐH Gia Định, đội Trường ĐH RMIT đã 2 lần vượt lên dẫn trước đối thủ (dẫn 1-0 và 2-1). Lần lượt, Nguyễn Đỗ Minh Hiếu và Sengduangmisay Salavut (người Lào) lập công cho đội Trường ĐH RMIT. Ở phía ngược lại, Lê Vũ Bảo (phút 40+2) và Võ Nguyễn Kiếm Anh (phút 80+5) là những cái tên đã ghi bàn giúp đội Trường ĐH Gia Định giành lại 1 điểm quý giá.Việc không duy trì được sự tập trung trong những phút bù giờ khiến cho "đội bóng nhà giàu" đánh rơi 3 điểm đầy tiếc nuối. "Thật sự rất đáng tiếc khi đội không thể giành 3 điểm ở trận ra quân. Hai tình huống mà chúng tôi nhận bàn thua đều giống nhau, khi thời gian bù giờ chỉ còn đúng 1 phút là bị gỡ hòa. Chúng tôi sẽ cải thiện điều này. Tuy nhiên, các cầu thủ của đội Trường ĐH RMIT đã thi đấu với 200% sức lực, đúng với kỳ vọng của tôi", HLV trưởng Võ Trung Kiên bày tỏ.Theo HLV Trung Kiên, đội Trường ĐH RMIT cần phải cải thiện thêm nhiều về thể lực. Bởi 2 bàn thua ở những phút bù giờ đến từ việc các cầu thủ đã thấm mệt, chuột rút... nên không thể duy trì sự tập trung và theo kèm được đối phương. Nếu khắc phục được hạn chế về mặt thể lực, đội Trường ĐH RMIT hứa hẹn sẽ trở nên khó chịu hơn.Nổi bật trong đội hình của Trường ĐH RMIT là "ngoại binh" Lào Sengduangmisay Salavut, người đã ghi bàn ngay trong trận đấu đầu tiên. Về cầu thủ người Lào, HLV Trung Kiên nhận định: "Cầu thủ sinh viên người Lào chính là một trong những cá nhân tốt nhất của đội Trường ĐH RMIT. Cậu ấy là nhân tố chủ chốt trong lối chơi của chúng tôi, bên cạnh cầu thủ đeo băng đội trưởng. Hai bạn này là hạt nhân mà tôi tin tưởng, có thể giúp đội Trường ĐH RMIT kiểm soát trận đấu cũng như giải quyết khâu ghi bàn"."Đây là lần đầu tiên tôi dẫn dắt đội Trường ĐH RMIT tham dự giải bóng đá sân 11. Nên khi các cầu thủ đặt vấn đề, tôi chỉ dám nói là chúng ta sẽ dự giải với tâm thế là đội bóng yếu nhất bảng. Điều này sẽ tạo ra tâm lý thoải mái nhất cho các cầu thủ. Nhưng khi nhập cuộc, chúng tôi đều thi đấu với 200% sức lực. Nếu thể hiện tốt thì sẽ có kết quả tốt.Đội Trường ĐH RMIT còn 2 trận nữa ở nhóm 3, gặp đội Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM (vào ngày 4.1) và đội Trường ĐH Văn Lang (vào ngày 9.1) đều rất mạnh. Chúng tôi vẫn giữ tinh thần như vậy, vẫn chơi với 200% sức lực. Trong bóng đá không nói trước được điều gì, biết đâu sẽ có bất ngờ", HLV Trung Kiên nói thêm.
Giới chuyên gia hoàn toàn nhất trí rằng trái đất sẽ không thể mãi mãi là ngôi nhà chung của sự sống. Đến một thời điểm trong tương lai, mặt trời sẽ đốt hết nhiên liệu và kéo theo vận mệnh bi thảm của địa cầu.Tuy nhiên, trước khi thời khắc đó xảy ra, nhiệt độ tăng cao đến ngưỡng cực đoan sẽ đe dọa khả năng sinh tồn của loài người. Và sẽ đến lúc trái đất không còn ôxy.
Giải mã lợi ích tuyệt vời của hợp chất fucoidan từ tảo nâu đối với sức khỏe
Ngày 10.3, tại Sóc Trăng, Hệ thống trường phổ thông FPT (FPT Schools) phối hợp Sở GD-TĐ tỉnh Sóc Trăng và Viện Khoa học giáo dục Việt Nam (Bộ GD-ĐT) tổ chức hội thảo "Hiệu trưởng 4.0: Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giảng dạy và quản lý giáo dục". Sự kiện có sự tham dự của các cơ quan quản lý giáo dục, chuyên gia công nghệ, nhà nghiên cứu và gần 500 hiệu trưởng, cán bộ quản lý giáo dục tại địa phương.GS-TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học giáo dục Việt Nam (Bộ GD-ĐT), cho rằng AI đóng vai trò quan trọng trong việc định hình lại tư duy phát triển và chiến lược giáo dục của mỗi quốc gia. Các nhà quản lý và nhà giáo dục là lực lượng tiên phong, then chốt trong việc thực thi các chính sách giáo dục. Trong đó AI được coi là công cụ hữu ích nhằm phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh. Theo đó, việc phát triển năng lực AI không chỉ xây dựng môi trường học tập sáng tạo mà còn giúp học sinh nhận thức rõ tiềm năng của bản thân, góp phần phát triển tư duy, hướng đến trở thành công dân toàn cầu trong tương lai. Bởi, AI có tác động toàn diện tới 3 trụ cột chính của giáo dục, gồm: chương trình học; quá trình dạy và học; kiểm tra đánh giá. Điều này giúp tăng cơ hội tiếp cận giáo dục, thúc đẩy giáo dục cá nhân hóa, nâng cao tinh thần tự học, đổi mới và nâng cao hiệu quả giảng dạy, tạo dựng thói quen học tập suốt đời.Các chuyên gia tham dự hội thảo cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, sự bùng nổ của AI đã ảnh hưởng sâu sắc tới mọi lĩnh vực của đời sống. Giáo dục được xem là một trong những ngành chịu tác động rõ nét nhất, với cả cơ hội lẫn thách thức. Trong đó, những vấn đề đáng lo ngại là có thể sẽ làm gia tăng khoảng cách số (thuận lợi với những nơi có cơ sở hạ tầng, internet, trang thiết bị thuận lợi và ngược lại), các vấn đề đạo đức AI, bảo mật dữ liệu, sự phụ thuộc vào công nghệ, tính chính xác và khách quan của nội dung...Liên quan vấn đề này, thạc sĩ Đỗ Đức Lân, Phó trưởng Phòng quản lý khoa học, đào tạo và hợp tác quốc tế (Viện Khoa học giáo dục Việt Nam) chia sẻ thêm, qua một nghiên cứu phối hợp với UNICEF Việt Nam năm 2024, trong hơn 11.000 học sinh tại 22 tỉnh thành cả nước, kết quả chỉ có hơn 23% học sinh biết thông tin AI từ nhà trường, còn lại đa số là biết từ sách báo, truyền thông xã hội. Về khó khăn khi sử dụng AI, các em cho biết có 3 vấn đề hàng đầu là thiếu kiến thức và kỹ năng về AI, thiếu trang thiết bị và công nghệ, thiếu hướng dẫn từ giáo viên. Điều này cho thấy còn rất nhiều nhà trường chưa có những chương trình hỗ trợ học sinh sử dụng AI một cách bài bản và kế hoạch. Trong khi đó, TS Nguyễn Xuân Phong, Phó hiệu trưởng Trường ĐH FPT, Giám đốc điều hành Hệ thống trường phổ thông FPT (Tập đoàn FPT), cho biết, từ 2 năm nay, Hệ thống FPT Schools đã triển khai chương trình về AI, robotics, steam theo tiêu chuẩn quốc tế để giảng dạy cho học sinh từ lớp 1. Những kết quả tích cực thời gian qua nói lên phần nào khả năng học tập, khả năng tiếp thu, bắt kịp những tiến bộ khoa học – công nghệ của giới trẻ, học sinh Việt Nam là rất mạnh mẽ. Những năm tới đây, dự đoán xã hội sẽ phát triển vượt bậc về khoa học – công nghệ với sự đa dạng và phức tạp hơn. Nhưng nếu ngành giáo dục tạo điều kiện tốt để các em trau dồi, rèn luyện thì chúng ta sẽ có một nguồn nhân lực rất mạnh mẽ về khoa học - công nghệ, hoàn toàn có thể sánh vai với các nước trên thế giới.
