Xứ dừa, niềm vui và nỗi nhớ
Có dịp tác nghiệp tại huyện A Lưới (Thừa Thiên-Huế), tôi thường được anh em người bản địa nhắn gửi tết này về với bản làng để họ đãi những thức ngon, món lạ chỉ có trong dịp tết. "Anh sẽ không thất vọng đâu! Nhiều người khi ăn Tết Nguyên đán cùng đồng bào đã ví von tết ở thung lũng A Lưới cứ như một "đại hội" ẩm thực với rất nhiều món đặc sản của các dân tộc mà không phải ai cũng có dịp thưởng thức một lần trong đời", anh Lê Văn Hôi (33 tuổi, người dân tộc Pa Kôh, trú tại xã Hồng Thượng) mời gọi.Anh Hôi dẫn chứng không phải người địa phương nào cũng một lần được nếm món sâu tre (loài sâu sống trong ống tre - NV) xào lá kiệu, gọi là P'reng. Bởi, trước tháng 9 và sau khoảng tháng 2 - 3 hằng năm, sâu đã chui khỏi thân tre, hóa bướm. Hay món chuột rừng ướp với gừng, ớt hiểm thêm chút muối rồi cho vào ống tre để nướng. Rồi món A choor (một loài cá suối) gói trong mấy lớp lá chuối đem vùi trong than hồng… Đây là những món ăn "có tiền cũng không mua được" bởi nguyên liệu, gia vị đều là những loài đặc hữu chỉ xuất hiện theo mùa và chỉ có ở dãy Trường Sơn. Ngày thường, muốn ăn những món này cũng không có nhưng đến Tết Nguyên đán là rất nhiều gia đình Pa Kôh sửa soạn để mời khách."Trước tết khoảng 1 tháng, trai tráng trong làng hú gọi nhau cắt rừng đi tìm sản vật, dĩ nhiên không phải là động vật hoang dã cấm đánh bắt mà là những con cá suối, ốc, ếch nhái, nòng nọc… Chúng tôi cũng đi hái, đào các loại gia vị như tiêu rừng (mắc khén), gừng, riềng… mang về tích trữ. Đến ngày tết, khách đến chơi nhà, tùy theo món mà chỉ cần mang ra nướng, xào với lá kiệu, nấu với môn thục… là đã có ngay món ăn ngon lành, nóng hổi", anh Hôi cho biết. Trước tết 1 tháng, cộng đồng người Tà Ôi cũng tất bật chuẩn bị những món ăn đậm vị vùng cao. Có những món được làm trước tết cả chục ngày, đặc biệt là các loại bánh làm từ nếp. Cụ bà Căn Hoan (80 tuổi, người Tà Ôi, trú tại xã Hồng Thái) bảo đàn ông đi kiếm mồi nhắm, làm rượu còn đàn bà thì giã gạo, chọn nếp, tìm lá gói bánh. Người Tà Ôi thường chọn các loại gạo nếp bản địa thơm ngon như ra dư, cu cha, trưi… để làm bánh, xôi ống. "Mẹ thường làm để dâng Yàng (Trời - NV) vào dịp tết. Trong đó, bánh a quát khó gói nhất vì phải làm nhọn 2 đầu bằng lá đót tươi rồi cho nếp vào. Khi làm xong, bánh nhìn như 2 chiếc sừng trâu nên còn gọi là bánh sừng trâu. Ăn bánh kèm thịt nướng, rất ngon", cụ Căn Hoan nói. Cụ vẫn làm bánh nếp giã nhuyễn cùng mè đen (adeep man), món bánh đặc biệt đang có nguy cơ thất truyền.Gắn bó nhiều năm với đại ngàn Trường Sơn, nhà nghiên cứu Trần Nguyễn Khánh Phong nhận định vào ngày tết người Tà Ôi thể hiện nét truyền thống qua văn hóa ẩm thực với những món ăn độc đáo, chuẩn bị công phu. "Vì sinh sống ở vùng núi rừng lạnh buốt, di chuyển nhiều nên người Tà Ôi thích ăn khô, mặn, cay. Bởi vậy, hầu hết các món ăn của đồng bào đều được chế biến theo cách nướng, thui, luộc hoặc tái", ông Phong cho hay. Một số món ăn độc đáo vùng cao vào dịp tết có thể kể đến gồm cá và thịt thui ống (cho thịt vào ống tre rồi lấy cùi bắp đậy lại, đặt nướng lăn tròn đều trên than hồng), môn thục cắt thành từng khúc trộn chung với thịt đã ướp sẵn rồi đổ vào ống để thui… Lạ lùng hơn, theo ông Trần Nguyễn Khánh Phong, những món thoạt nghe qua có vẻ sẽ kén người ăn như món thui chim, chuột, cua ủ thối lại là những đặc sản cao cấp. Nguyên liệu sau khi được làm sạch, ướp gia vị cho vào từng ống tre, nứa hoặc quả bầu khô rồi chỉ cần thui trên lửa một vòng cho có hơi nóng, sau đó cất vào gùi hoặc để lên giàn bếp, sau vài ngày mở ra ngửi thấy có mùi là ăn được. Người Tà Ôi cho rằng dịp lễ tết mang những món này ra đãi khách xem như thể hiện tấm lòng quý mến của gia chủ đối với khách.Nghệ nhân ưu tú Hồ Văn Hạnh (77 tuổi, trú tại xã Trung Sơn), người được mệnh danh là "cuốn từ điển sống của đại ngàn Trường Sơn", cho biết lịch nông vụ của cộng đồng các dân tộc ở A Lưới thường kết thúc vào tháng 10 âm lịch, sau đó người dân sẽ ăn tết mừng lúa mới Aza (chọn một ngày từ 6.11 - 24 tháng chạp). Đón Tết Nguyên đán của đất nước, người dân xem như đã gộp 2 cái tết vào chung vui một lần. Vì vậy, các gia đình không tiếc công sức đi tìm sản vật về đãi khách. Những đặc sản của mỗi dân tộc đều được soạn sửa kỳ công, dâng lễ Aza thế nào thì họ dọn tết cũng như thế đó. "Bố thì quan tâm đến "ẩm" hơn "thực". Tết mà! Đàn ông phải có chi nhâm nhi cùng bạn bè mới vui. Bố thích nhất là rượu tr'đin, tức "rượu trời" vì được cất ngay trên đọt cây", già Hạnh khề khà. Là người Pa Kôh nhưng già Hạnh lại thích thứ rượu truyền thống của người Cơ Tu. Theo già, đây là loại rượu thơm ngon nhất ở đại ngàn Trường Sơn, được chiết từ cây tr'đin mọc trong rừng sâu. Người thợ chỉ cần rạch một đường trên thân cây rồi lấy can hứng nước. Bỏ thêm ít vỏ cây chuồn phơi khô, nước sẽ tự lên men cho ra thứ hương vị có một không hai. Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Hoài Nam (79 tuổi, người dân tộc Cơ Tu, trú tại xã Hồng Hạ) tự hào vì rượu tr'đin được các dân tộc anh em, kể cả người Kinh ở A Lưới, yêu thích và "không có mà bán" vào mỗi dịp tết. Già Nam cho biết người Pa Kôh, Tà Ôi cùng người Cơ Tu còn có một loại rượu tương tự tr'đin là rượu tà vạt được cất từ cây đoác. Cây đoác dễ tìm hơn, nhưng khai thác thì nguy hiểm hơn vì phải trèo cao hơn cây tr'đin. "Đây chắc là những loại rượu duy nhất trên thế giới được lấy trên cây mang về uống mà không cần phải chưng cất", già Nam cười. Tùy vào khẩu vị của mỗi người mà đến tết, đồng bào các dân tộc thiểu số còn nấu rượu nếp (xiêu), ủ rượu cần (a riêu), rượu mía vỏ chuồn (a véc), rượu mây rừng vỏ chuồn (tà via)…Bà Lê Thị Thêm, Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin huyện A Lưới, nhận định mỗi dân tộc đều có phong tục tết cổ truyền mang màu sắc riêng. Nhưng thật đáng quý khi đồng bào mang "tết riêng" hòa vào "tết chung" của đất nước và các dân tộc vẫn giữ được nét ẩm thực độc đáo, đậm dư vị núi rừng. "Tết đến, nhà nhà lại sửa soạn những món ngon để mời khách. Cảm tưởng tết quê hương A Lưới cứ như một "đại hội" ẩm thực của các dân tộc với cơ man là món ăn, thức uống độc lạ… Thú vị hơn, giữa các gia đình còn giao lưu ẩm thực bằng cách trao đổi ống thịt, gùi bánh, chum rượu… để có thể thưởng thức những món mà nhà mình không có. Tết đoàn kết, đầm ấm", bà Thêm chia sẻ.Mùa hạ, miệt thứ và tôi
Rất nhiều tài xế sử dụng ô tô trang bị hộp số tự động có thói quen chuyển từ số D (Drive) sang N (Neural) khi xe đang chạy trớn để tiết kiệm nhiên liệu. Tuy nhiên, thói quen sai lầm này là một trong những nguyên nhân gây hư hỏng, làm giảm tuổi thọ của hộp số. Việc thay đổi liên tục giữa số D và N khi xe đang lăn bánh khiến các chi tiết và bộ bố bên trong hộp số nhanh hao mòn.Để đảm bảo an toàn khi dừng đèn đỏ, chúng ta nên chuyển xe về số N và sử dụng phanh tay thay vì để ở số P (Park). Điều này giúp tránh nguy cơ hư hỏng hộp số, bởi nếu xe đang ở số P mà bị va chạm từ phía sau, bánh răng hộp số có thể bị vỡ do chịu lực tác động trực tiếp.
Khoai tây thơm ngon nhưng không gây mập - nguồn dinh dưỡng tốt cho người tập gym
Hai phi hành gia người Mỹ bị mắc kẹt trong không gian 9 tháng qua sẽ phải chờ thêm ít nhất vài ngày nữa để trở về nhà, sau khi công ty SpaceX của tỉ phú Elon Musk hủy bỏ cuộc phóng tên lửa chở phi hành đoàn dự kiến sẽ lên thay thế họ vào ngày 12.3, được gọi là Crew-10.Hai phi hành gia trên đã bị kẹt lại trên ISS trong 9 tháng qua. Tổng thống Donald Trump và cố vấn của ông là tỉ phú Musk đã quy trách nhiệm cho cựu Tổng thống Joe Biden về sự cố này.
Ông Việt cho biết thêm, đây là giải chạy chào mừng kỷ niệm 130 năm Đà Lạt (Lâm Đồng) hình thành và phát triển (1893-2023). LaAn Ultra Trail 2023 diễn ra trong 2 ngày 15-16.12.2023 với các cự ly 10 km, 35 km, 55 km, 75 km và 100 km chạy qua các cung đường xuyên rừng thuộc TP.Đà Lạt và các huyện Lạc Dương, Đam Rông và Lâm Hà (Lâm Đồng).
Món ngon từ trà
Tốt nghiệp thủ khoa ngành Khoa học máy tính, Ngô Thu Hà được đại diện các tân cử nhân phát biểu tốt nghiệp chương trình liên kết quốc tế BCU giữa Trường ĐH Birmingham City (BCU) và Trường ĐH Công nghệ Thông tin (UIT) 2025. Trong bài phát biểu bằng tiếng Anh, cô cũng đã chuyển qua tiếng Việt khi gửi lời cảm ơn chân thành tới bố mẹ.Dù đột ngột chuyển trường, thay đổi ngành, Thu Hà may mắn nhận được sự ủng hộ từ gia đình, vượt qua những khó khăn, hoàn thành việc học tập. Với những nỗ lực của mình, sau hơn 3 năm học, Thu Hà cùng hơn 30 sinh viên khác đã nhận được tấm bằng tốt nghiệp chương trình liên kết vào ngày 10.3.2025. Đây không chỉ là cột mốc đánh dấu sự trưởng thành, tấm bằng chương trình liên kết còn mở ra nhiều hy vọng cho việc phát triển trong tương lai.Chương trình liên kết quốc tế BCU với Trường ĐH Birmingham City, Vương Quốc Anh được Trường ĐH Công nghệ Thông tin – ĐHQG TP.HCM triển khai từ năm 2019 với mục tiêu tạo cơ hội cho sinh viên sở hữu bằng đại học quốc tế, thành thạo tiếng Anh và sẵn sàng cho các vị trí kỹ sư máy tính cấp độ quốc tế sau khi tốt nghiệp.Chương trình được thiết kế đặc biệt từ chương trình cử nhân đại học của Trường ĐH Birmingham City, Anh quốc nên cấu trúc các môn học thực tiễn, cập nhật, mang tính quốc tế và tập trung vào chuyên môn ngay từ các học kỳ đầu tiên. Bên cạnh đó, sinh viên được chú trọng phát triển khả năng tư duy sáng tạo, làm việc nhóm…nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.
